كه دو آيه به آخر مانده است و اين دو آيه بعدا نازل شده است « 1 » ؟ .
ليكن سيوطى در كتاب اسباب النزول مىنويسد : سبب نزول آيه 48
« وَ إِذا قِيلَ لَهُمُ . . . »
بر حسب نقل ابن المنذر از مجاهد در خصوص ثقيف نازل گشته است « 2 » .
و شيخ طبرسى نيز از مقاتل نقل مىكند كه آيه دربارهء طائفه ثقيف نازل شده است در وقتى كه رسول اللّه ( صلّى اللّه عليه و آله ) آنان را به نماز امر كرد و آنان گفتند ما خود را خم نمىكنيم ، چون اين كار براى ما عيب است . پس پيغمبر اسلام ، فرمود : دينى كه در آن ركوع و سجود نباشد خيرى در آن نيست « 3 » . پس بنابر اين كه ابن مسعود ، نسبت به آخر سوره ترديد كرده و احتمال دارد كه آيه 48 - دو آيه به آخر مانده - نازل شده باشد و بعلاوه ، در تفسير برهان مىنويسد : تمام سوره مرسلات مكى است جز آيه 48 كه مدنى است « 4 » . بايد گفت :
دليلى بر اين كه مرسلات يك جا نازل شده است نداريم .
5 - سوره صف
سيوطى اين سوره شريفه را در شمار سورههايى كه يك جا نازل شده ، آورده است و استناد نموده به آنچه حاكم در مستدرك از عبد اللّه بن سلام نقل نموده است كه مىگويد : ما عدهاى از اصحاب رسول خدا ( صلّى اللّه عليه و آله ) در محلى با هم مذاكره مىكرديم كه چه عملى در نزد خدا از هر چيز محبوبتر است تا به آن عمل كنيم ؟ پس اين سوره شريفه نازل شد :
« سَبَّحَ لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ ما لا تَفْعَلُونَ »
تا آخر سوره صف كه حضرت ، آن را تا آخر سوره براى ما قرائت فرمود « 5 » . ولى در مستدرك ، اين روايت را با مختصر تفاوتى بيان كرده است كه عبد اللّه مىگويد : پيغمبر اسلام ما را احضار كرد ، ما حاضر شديم و به همديگر نگاه مىكرديم كه چه شده است ؟ در اين حال سوره نازل شد .
اما سيوطى در اسباب النزول مىنويسد : ابن ابى حاتم از مقاتل ، از سعيد بن جبير روايت مىكند كه وقتى آيه
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلى تِجارَةٍ تُنْجِيكُمْ مِنْ عَذابٍ أَلِيمٍ »
هامش
( 1 ) اتقان ، ج 1 ، ص 37 .
( 2 ) اسباب النزول ، ص 779 .
( 3 ) مجمع البيان ، ج 10 ، ص 419 .
( 4 ) البرهان ، ج 4 ، ص 416 .
( 5 ) الدر المنثور ، ج 6 ، ص 212 .