مورد هفدهم
آيهء شريفه
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا ناجَيْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْواكُمْ صَدَقَةً ذلِكَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ أَطْهَرُ فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ »
« 1 » : اى گروه مؤمنين هر گاه بخواهيد با پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) سخن سرّى بگوييد پيش از آن بايد صدقه بدهيد كه اين صدقه براى شما بهتر و پاكيزهتر است و اگر چيزى نداريد تا صدقه بدهيد خداوند آمرزنده و مهربان است .
سيوطى در اتقان مىنويسد : اين آيه شريفه با آيه بعدش نسخ شده است « 2 »
« أَ أَشْفَقْتُمْ أَنْ تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْواكُمْ صَدَقاتٍ فَإِذْ لَمْ تَفْعَلُوا وَ تابَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ وَ أَطِيعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ اللَّهُ خَبِيرٌ بِما تَعْمَلُونَ »
: آيا از صدقهء پيش از سخن گفتن با پيغمبر ترسيديد پس حال كه اداى صدقه نكرديد باز هم خدا شما را بخشيد اينك نماز به پا داريد و زكات بدهيد و خدا و رسولش را اطاعت كنيد و خداوند به هر چه كنيد آگاه است .
عتائقى مىگويد : سورهء مجادله مدنى است و هيچ يك از آيات آن نسخ نشده جز آيهء
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا . . . »
كه با آيه
« أَ أَشْفَقْتُمْ أَنْ تُقَدِّمُوا . . . »
نسخ شده است « 3 » . ابن شهر آشوب نيز چنين گفته است « 4 » .
و شيخ طبرسى در مجمع البيان در تفسير اين آيه مىنويسد : جملهء
« ذلِكَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ أَطْهَرُ »
به معناى اين است كه همانطور كه وضو ، طهارت قبل از نماز است صدقه نيز طهارت براى مناجات با آن حضرت است تا اينكه مىگويد : آيهء شريفهء
« أَ أَشْفَقْتُمْ . . . »
ناسخ حكم اول است به اين معنى كه خداوند ، خطاب به آنان ، فرموده : شما با اينكه مىتوانستيد ، از ترس فقر و فاقه صدقه نداديد اكنون خداوند از تقصير شما درگذشت و عوض صدقه كه واجب مالى است نماز را كه واجب بدنى و زكات را كه واجب مالى است ولى غير متكرر ، بر شما واجب فرمود « 5 » .
زرقانى مىنويسد : اين آيهء شريفه با آيهء بعدش
« أَ أَشْفَقْتُمْ . . . »
نسخ شده است سپس از
هامش
( 1 ) سورهء مجادلهء ، آيهء 13 .
( 2 ) الاتقان ، ج 2 ، نوع 47 ، ص 23 .
( 3 ) ناسخ و منسوخ عتائقى ، ص 77 .
( 4 ) متشابهات القرآن ، ج 2 ، ص 228 .
( 5 ) مجمع البيان ، ج 9 ، ص 253 .