اين عده ، از متقدمين بودند كه ذكر كرديم و اما از متأخرين كسانى كه با قرآن شريف معارضه نمودهاند عبارتند از :
1 - يكى از مسيحيين است كه رساله « حسن الايجاز » را تأليف كرده و مدعى شده كه با سوره حمد معارضه كرده و نظير آن را آورده است در آنجايى كه مىگويد :
« الحمد للرحمن ، رب الاكوان ، الملك الديان ، لك العبادة و بك المستعان ، اهدنا صراط الايمان » . اين مسيحى خيال كرده كه اين جملات با اختصارى كه دارد تمام محتواى سوره حمد را در بر دارد « 1 » و مانند مسيلمه توهّم كرده كه هر گاه تقليدا كلماتى را با اسلوب قرآن كريم بگويد و لفظ آن را به لفظ ديگر تبديل كند معارضه با قرآن است و ما در سابق گفتيم اين قبيل كلمات معارضه نيست .
بعضى از محققين ، به اين كلمات ايراداتى وارد كردهاند ، از جمله آنها اينكه : اين مسيحى سخت در تبديل « اللّه » به « الرحمن » دچار اشتباه و غفلت شده زيرا كلمه اللّه كه اسم است براى ذات جامع جميع صفات كماليه مقتضى حمد است ، نه الرحمن ، و اللّه با آن محتوائى كه دارد مناسب است ، نه الرحمن و ديگر اينكه او « الرحيم » و دو آيه بعد را حذف كرده و خيال نموده كه ارتكاب حذف كه مشتمل بر معانى زيادى است اختصار است و حال اينكه آن ، اختصار نيست بلكه تفويت و تضييع است « 2 » .
جهات اعجاز قرآن
هر مسلمانى كه معتقد به اعجاز قرآن است مىخواهد بداند قرآن شريف در چه جهت اعجاز دارد ؟ .
پس قسمتى از اقوال علماء و محققين را بيان مىكنيم و آنچه را كه به نظر بهتر آيد نيز تذكر مىدهيم :
بعضى معتقدند كه جهت اعجاز قرآن ، همان فصاحت و بلاغت اين كتاب شريف است . برخى ديگر معتقدند كه اسلوب و روش آن ، اعجاز است . و عدهاى ديگر مىگويند :
هامش
( 1 ) تفسير البيان ، ص 70 .
( 2 ) تفسير البيان ، ص 109 .