مغرب و مشرق را گرفت و همهء فضا را - گفتهاند - با 600 و يا شش هزار بال پر كرد .
اين ظهور عظيم جبرئيل ، كنايهاى از احاطهء او بر همهء وجهات وجوبيهء ميان جبرئيل و خلق است . اين تمثل حقيقت عقلى او در چشم پيامبر بود ، و گرنه
احمد ار بگشايد آن پرّ جليل * تا ابد مدهوش گردد جبرئيل
« 5 » ( پيامبر اكرم داستان خود و جبرئيل را براى خديجه باز مىگويد : ) « و من به خانه پيش كسان خود بازگشتم ، تا نزد خديجه رسيدم و در بر او نشستم .
پس گفت : اى ابو القاسم كجا بودى ؟ كسانم را به جستجويت فرستادم . همهء مكه را گرديدند و نزد من بازگشتند . آن گاه من آنچه ديده بودم بازگفتم و او گفت :
بشارت باد بر تو اى پسر عم « 6 » و پايدار باشى . سوگند به كسى كه روان خديجه بدست او است ، من اميدوارم كه تو پيامبر اين مردم گردى . » « 7 »
اين يكى از احاديثى بود كه در اين باره از صحابه و تابعين نقل شده است « 8 » . اين حديث را عبيد بن عمير براى عبد اللّه بن زبير ( 1 - 73 ه . ) نقل مىكند . وهب بن - كيسان ( م 127 ه . ) كه در آنجا حضور داشته بعد براى ديگران مىگويد . عبيد از اكابر تابعين مكّى است . در عهد رسول خدا ( ص ) زاده شد و در 68 ه . وفات يافت . از رسول خدا مستقيما چيزى نشنيده و بيشتر از ابىّ و عمر و ساير صحابه نقل مىكند . اما اين حديث را سند نمىدهد . مىگويد پيامبر فرمود ، اما نمىگويد خود او از كه شنيده ؟ در نتيجه اين حديث « مرسله » است . يعنى حديثى است كه نام صحابئى كه از شخص پيامبر شنيده باشد در آن نيامده . البته عبيد از روات
هامش
( 5 ) مثنوى معنوى 4 : 503 .
( 6 ) خطاب « پسر عمو » در ميان اعراب شايع بود و نزديكى و دوستى را مىرساند .
( 7 ) سيرهء ابن هشام 1 : 4 - 252 چاپ 1355 مصر .
( 8 ) آغاز وحى را ملاحظه كنيد : مناقب ابن شهرآشوب 1 : 40 - 44 ، بحار الانوار مجلسى 18 : 306 ، بخارى : بدء الوحى 3 ، مناقب الانصار 28 ، تعبير 1 ، مسلم : ايمان 252 - 254 ، احمد 6 : 153 ، 232 ، التجريد زبيدى 1 : 4 و 62 ، طبقات ابن سعد 1 / 1 / 126 ، تاريخ ذهبى 1 : 67 ، 69 ، الامتاع 12 ، طبرى 2 : 201 ببعد ( 1 : 1147 دخويه ) ، عيون الاثر ابن سيد الناس 1 : 80 ، 84 ببعد ، زاد المعاد ابن قيم 1 : 19 ، 33 ، سيرهء ابن كثير 2 : 306 ، اخبار مكه ازرقى : 426 ببعد لا يپزيگ ، سيرهء حلبيه 1 : 272 ، تفسير طبرى 30 : 162 بولاق ، تاريخ الخميس ديار بكرى 1 : 280 ، 320 ، قسطلانى 2 : 38 ببعد ( باب بدء الوحى ) ، مسعودى 4 : 133 ، تفسير امام فخر : سورهء العلق 96 ، مشكوة المصابيح محمد بن عبد اللّه تبريزى : 513 به بعد ( باب مبعث و بدء الوحى ) ، اتقان 1 : 91 ببعد چاپ محمد ابو الفضل ابراهيم ، دائرة المعارف اسلام كلمهء وحى ، تاريخ قرآن نلد كه 78 .