1 : 97 ، 98 ) . با اينكه در اين قصيده او 86 سورهء مكى و 28 سورهء مدنى مىشمارد ، اما در اصل 85 مكى و 16 مدنى آمده است . اين سورهها در منظومه آمده ولى در روايت نيست : ابراهيم 14 جزء مكىها ، نساء 4 ، مائده 5 ، رعد 13 ، نور 24 ، محمد 47 ، حجرات 49 ، رحمن 55 ، حديد 57 ، حشر 59 ، طلاق 65 ، بيّنه 98 ، زلزله 99 ، دهر 76 كه جزء مدنيها آمده است . به هر صورت ، شباهت زيادى ميان اين صورت و ترتيب انتخابى الازهر وجود دارد كه اگر افتادهها را هم بدان بيفزائيم شباهت افزونى مىگيرد .
8 - ابن النديم نيز در سال 377 ه صورتى از ترتيب زمانى نزول سورهها بدست مىدهد . او در اين ترتيب سه چهار سورهء اول را از قول محمد بن نعمان بن بشير و بقيهء سورههاى مكى را از مجاهد نقل مىكند . سورههاى مدنى را هم از ابن عباس باز مىگويد ( فهرست تجدد 28 فلوگل 25 ) به همين جهت با صورتهاى قبلى شباهتهائى پيدا مىكند اما نه چنان است كه بىپروا به قول بلاشر بتوان گفت :
اين نسخه دقيقا همان نسخهاى است كه به امام جعفر صادق ( ع ) نسبت داده شده است . مشكل ديگرى كه در اين صورت است اختلاف سورهها در چاپهاى فهرست است . مثلا فلوگل دومين سوره را القلم نوشته ( به نقل از نولدكه ) ولى در چاپ تجدد اين سوره از قلم افتاده است . در عوض فلوگل سورهء كافرون را ندارد كه در چاپ تجدد هست . ديگر اينكه سورهء فاطر دو جا پشت سر هم ذكر شده كه ظاهرا يكى سورهء ص 38 باشد و سورهء اعراف 7 جاى ديگر المص يادداشت شده كه ظاهرا دوّمى بايد احزاب 33 باشد .
9 - آقاى مهندس بازرگان در « سير تحوّل قرآن » كارى نامدار ساختهاند . در آنجا زمان بندى آيات را با ترسيم منحنى تنزيل و تنظيم جدول تعيين سال نزول با محاسبات فنّى ارائه فرموده . نتيجهء روشنتر و دقيقتر در جدول 14 ( ج 1 ص 116 تا 127 ) منعكس شده ، ولى چون آن جدول مفصلتر از آن بود كه در خور تطبيق با اين جدول باشد ، لذا براى نماياندن آن كار ، از خلاصهء آن ( جدول 102 ج 2 188 و 189 ) استفاده گرديد . البته در اين جدول قسمتى از سوره ( فقط آياتى كه داخل كمان شمرده شده ) منظور گرديده است . مگر اينكه فقط شمارهء سوره داده شده باشد .
10 - ويليام موير ( 1905 م ) كه در زمان خود رئيس دانشگاه ادنبورگ بود ،
تاريخ قرآن ( فارسى ) — صفحة 665
مساهمون: محمود راميار
ص٦٦٥