ترتيب زمانى نزول سورهها
گرچه در بحث از مصاحف و مكّى و مدنى بودن سورهها و آيهها ، گفتگويى هم از ترتيب نزول زمانى سورهها و تلاش ائمه و دانشمندان در اين باره به ميان آمد ، اما به واقع سخن ناتمام خواهد ماند اگر نمونههائى از اين تلاشها بدست داده نشود .
در اينجا شانزده نمونه كه تتبّع و گردآورى شده در جداول مرتبى عرضه مىگردد و اميد آن دارد كه توفيق ربّانى شمول يافته و در فرصتى مناسب تحليل و تحقيق دقيقترى بر آن بيفزايد .
اين جداول به دو صورت تهيه شده است :
1 ) جدول ترتيب زمانى سورهها بر مبناى قرآنهاى مرسوم .
2 ) جدول ترتيب زمانى سورهها بر مبناى نزول در قسمت اول ، شمارهء اول نخستين ستون ، شمارهء سوره در قرآن مجيد است و شمارههاى داخل جداول ، ترتيب هر سوره را نشان مىدهد . مثلا شمارهء 18 نشان مىدهد كه در قرآنهاى مرسوم هجدهمين سوره الكهف است . ولى به نظر الازهر همين سورهء الكهف سورهء شصت و نهم نازل شده است و در روايتى از امير مؤمنان سورهء 67 و يا 58 مىباشد و همين سورهء كهف در ترتيب ابن عباس سورهء 68 يا 66 و يا 65 است و نزد جابر بن زيد و ابن نديم سورهء شصت و هشتم و به نظر آقاى مهندس بازرگان بايد هفتادمين سورهء نازل شده باشد . در صورتى كه موير و نولد كه آن را سورهء 69 و خازن شصت و پنجم مىدانند .
در قسمت دوم شمارهء اول هر ستون شمارهء سوره در قرآن مجيد است و شمارههاى داخل جداول ترتيب آن سورهها را نشان مىدهد . مثلا شمارهء 18 قسمت دوم