در اطراف مكّه بلندىهاى متعددى قرار گرفته كه اعراب آنها را « جبل » مىنامند .
يكى از آنها « ثبير » است و همانجاست كه گفتهاند ابراهيم مىخواست فرزند خود اسماعيل را به فرمان خدا قربانى كند . هرمى شكل است و بلند . در مقابل آن كوه « نور » قرار گرفته . « جبل النور » كه از مكه همچون قلّهء مخروطى تيزى در افق شمال شرقى مشاهده مىشود ، طرف دست چپ كسى است كه به عرفات مىرود . در دو فرسخى مكه است . دويست گز ارتفاع دارد . با تخته سنگها و صخرهها و بوتههاى خار دارى كه دارد صعود بر آن دشوار است . پيمودن اين كوه از پائين تا بالا تقريبا يكساعت طول مىكشد . از آنجا تا خانهء رسول خدا چند كيلومتر بيشتر فاصله نيست .
از پيچ و خم سنگها كه بگذريد فضاى مسطّحى است تقريبا چهل گز كه از آنجا مسجد الحرام و خانههاى مكه پيداست . بر فراز اين فضاى مسطّح ، كوه به جزيرهاى در آسمان مىماند كه بر غبار نيلگون درهء مكه شناور باشد . در فاصله سه دقيقه از قلهء كوه ، حوض بزرگى ديده مىشود كه حجّاج در دل كوه كندهاند و سابقا در آن آب ذخيره مىكردند . رنگ اين كوه حنائى است و همچون ابو الهولى خميده مىنمايد كه سر به جانب مكّه نهاده . بر دامنهء جنوب غربى كوه و به فاصلهء 160 متر از قله ، غار كوچكى است كه به نام « غار حراء » ( به كسرح ) شناخته مىشود . اين غار به طرف شمال قرار گرفته و تا پنجاه گز مسافت دارد . در نزديكى غار دو تخته سنگ بزرگى چسبيده بهم است كه بايد به زحمت از گشادگى اندك ميان آن دو گذشت . اين غار بر اثر فرو ريختن مقدارى از تخته سنگها به وجود آمده ، ديوارها و سقف آن سنگى و خوش تراش است . ارتفاع آن به اندازهء يك قامت متوسط و فضاى آن به قدرى است كه يكنفر مىتواند در آن بخوابد . غار طورى قرار گرفته كه وقتى انسان در آن مىنشيند يا دراز مىكشد كعبه را مىبيند . به قول ابن ابى جمره خلوت در حراء سه امتياز دارد : خلوت است و تعبّد و نظر به خانهء خدا « 1 » . كف غار بر خلاف ديوارها و سقف آن ، مسطّح است و از شن نرم طلائى رنگ پوشيده شده . دشتى كه در سايهء اين دو كوه قرار دارد بوتههاى خار دار سنگوارهاى دارد و در امتداد افق ، بيابان برهنهء حجاز و رشتهاى از قلّههاى سنگى قرار گرفته است . هنوز اين غار مورد زيارت زائران مختلف قرار مىگيرد « 2 » . پيامبر ( ص ) پس از بعثت نيز گاهى بدين غار مىرفت و
هامش
( 1 ) سبل الهدى 2 : 319 .
( 2 ) سفرنامهء مكهء فرهاد ميرزا ( 1305 ه . ) 195 چاپ 1294 . پيامبر رهنما 1 : 248 به نقل از مرآت .