اينها مكى است باتفاق « 2 » » .
پس از آن ، در اين باره اشعار نغز و لطيفى سروده است .
منظور از سورههاى بيست گانه مدنى كه ادعاى اتفاق در آن شده اين سورهها است :
« البقرة ، آل عمران ، النساء ، المائدة ، الانفال ، التوبة ، النور ، الاحزاب ، محمد ، الفتح ، الحجرات ، الحديد ، المجادلة ، الحشر ، الممتحنه ، الجمعة ، المنافقين ، الطلاق ، التحريم ، النصر » .
و مراد از 12 سورهاى كه در مدنى و مكى بودن آن اختلاف است اين سورهها مىباشد :
« الفاتحة ، الرعد ، الرحمن ، الصف ، التغابن ، التطفيف ، القدر ، لم يكن ، اذا زلزلت ، الاخلاص ، الفلق ، الناس » .
بقيه سورهها باتفاق مكى شمرده شده كه 82 سوره مىشود « 3 » .
و ما براى اينكه اختلاف را چنان كه هست نشان داده باشيم ، ناگزيريم از اينكه دعوى اتفاق ابن حصار را ، در مورد 20 سورهء مدنى ، كه مورد قبول سيوطى نيز قرار گرفته و بنظم در آمده ، قبول نكنيم ؛ چنين مىنمايد كه احصاء دقيق و درستى در اين - باره به عمل نيامده است .
در روايتى از انبارى كه سيوطى آن را نقل مىكند « انفال » جزء سورههاى مدنى به حساب نيامده « 4 » و باز در روايت ديگرى كه قرطبى آن را از انبارى باز مىگويد « 5 » « نحل و حج » مدنى شمرده شده است .
آنچه را كه ابو عبيد در فضائل القرآن مىگويد : حج ، الفجر و الليل نيز مدنى است .
بروايتى از ابن عباس ، سورهء انسان « 6 » و بروايت ديگر سورههاى اعراف و حج « 7 » و نيز
هامش
( 2 ) الاتقان 1 : 11 بنقل از كتاب ناسخ و منسوخ ابن حصار .
( 3 ) اشعار در اين مورد بس نغز و لطيف است و حتى اين اشعار كه اشاره به اين قسم مكى مىنمايد نزد دانشمندان جنبهء مثل به خود گرفته است :« و ما سوى ذاك مكّى تنزله * فلا تكن من خلاف الناس فى حصر
فليس كلّ خلاف جاء معتبرا * الا خلاف له حظ من النظر »( الاتقان 1 : 12 )
( 4 ) الاتقان 1 : 11 .
( 5 ) تفسير قرطبى 1 : 61 .
( 6 ) الاتقان 1 : 11 .
( 7 ) ابن النديم : الفهرست 44 .