را سورهء يونس « 4 » و حاكم سورهء كهف مىداند « 5 » .
2 ) المئون -
سورههائى كه در حدود صد آيه دارد : يونس ، هود ، يوسف ، الحجر ، النحل ، الكهف ، اسرى ، انبياء ، طه ، المؤمنون ، الشعراء ، الصافات « 6 » و يا از سورهء بني إسرائيل تا هفت سوره « 7 » .
3 ) المثانى -
سورههائى كه پس از آن دو دسته قرار مىگيرند ، و گفتهاند هفت سورهء دومى ، يعنى از سورهء دهم تا شانزدهم « 8 » و نيز گفتهاند : « مثانى ، قرآن است لاقتران آية الرحمة بآية العذاب » ، يا آنچه از قرآن مكرر است ، يا سورهء فاتحه ، يا سورهء بقره ، يا براءة ، يا هر سورهاى كه كم از سورههاى طوال و مئين و زائد از سورههاى مفصل باشد يا سورهء حج و سورهء قصص و سورهء نمل و سورهء عنكبوت و سورهء نور و سورهء انفال و سورهء مريم و سورهء روم و سورهء يس و سورهء فرقان و سروهء حجر و سورهء رعد و سورهء سبا و سورهء ملائكه و سورهء ابراهيم و سورهء ص و سورهء محمد و سورهء لقمان و سورهء غرف و سورهء زخرف و سورهء ق و سورهء مؤمن و سورهء سجدة و سورهء احقاف و سورهء جاثيه و سورهء دخان و سورهء احزاب « 9 » » .
4 ) المفصّل -
سورههائى كه در آخر قرآن قرار گرفتهاند چون كوچك و كوتاه هستند و زياد با بسملة فصل « جدا » شده ، مفصل ناميده شدهاند ، و يا از اين جهت آنها را مفصل گفتهاند كه آيهء منسوخه در آن كم است و از اينجا آن را محكم هم خواندهاند . در اينكه پايان اين سورهها ، آخرين سورهء قرآن است ، ميان دانشمندان اتفاق نظر حكمفرماست . ولى در نخستين سورهء آن اختلاف كردهاند و 12 سورهء مختلفه را كه ميان سورهء الصافات ( س 37 ) و سورهء و الضحى ( س 93 ) قرار گرفته ، ذكر كردهاند « 10 » .
هامش
( 4 ) تفسير ابن كثير در اول سورهء بقره 1 : 64 ، تفسير طبرى 1 : 34 بولاق البرهان 1 : 244 . در مصحف ابن مسعود روايت سيوطى نيز چنين بود .
( 5 ) الاتقان 1 : 63 نوع هجدهم خاتمه .
( 6 ) ايضا .
( 7 ) اصول كافى 2 : 601 ح چاپ دوم .
( 8 ) ايضا .
( 9 ) منتهى الارب 1 : 149 ، سورههاى فصلت ، شورى ، فتح در مجموع اين صورتها بايد اضافه شود - اللسان 18 : 428 - 429 ، تفسير طبرى 1 : 103 طبع معارف ، اتقان 1 : 63 ، غريب القرآن ابن قتيبه : 35 .
( 10 ) اختلاف در اين سورههاست : الصافات 37 ؛ الجاثيه 45 ؛ محمد 47 ؛ الفتح 48 ؛ الحجرات 49 ؛ ق