عايشه همسر او ( ص ) بعدها در اين باره چنين گفته است : « آغاز پيامبرى او كه خداوند خواست به او كرامت كند « رؤياى صادقه ، صالحه » بود . او رؤيائى نمىديد مگر مانند سپيده دم . گفت : و خداوند تنهائى را دوست او گردانيده بود كه هيچ چيز را از خلوت بيشتر دوست نداشت « 3 » » ابن شهاب زهرى ( م 124 ) مىگويد : در آغاز خداوند رؤيا را به پيامبر گرامى نماياند و اين كار بر او ( ص ) دشوار نمود . آن را به خديجه باز گفت و خديجه گفت :
بشارت باد بر تو . خداوند جز خير و نيكى بر تو نخواهد خواست « 4 » .
اين كه در احاديث از اين رؤيا به رؤياى صادقه ، رؤياى حسنه « 5 » و يا رؤياى صالحه تعبير كردهاند « 6 » بيشتر براى احتراز از رؤياى معمولى بوده كه براى هر انسانى پيش مىآيد . رؤيا در ميان خيل انبياء نقشى مؤثر داشته است . در كتب يهود هم با همهء دست كاريها ، هنوز اثر اين رؤيا را مىبينيم . در كتاب مقدس ، اصطلاح بينندهء خواب و يا
Kolem
نيز در مورد نبى و يا معادل آن به كار رفته است « 7 » ، زيرا يكى از طرق درك وحى و الهام ، رؤيا بود . يهوه صبايوت بر پارهاى از انبياء در رؤيا ظاهر شده و در خواب با ايشان سخن مىگفت « 8 » . خداوند در رؤيا بر ابيملك ظاهر شد تا ساره را به ابراهيم برگرداند « 9 » و در رؤياى شب بود كه به يعقوب خطاب رسيد « 10 » . در روزگارى كه كلام خداوند نادر بود و رؤيا مكشوف نمىشد « 11 » ، شبى براى نخستين بار خداوند با او سخن گفت « 12 » . حزقيال و عاموس نيز در رؤيا نبوت خود را يافتند « 13 » . يكى از تهديداتى كه
هامش
( 3 ) صحيح بخارى : بدء الوحى 3 ، تفسير سورهء 96 : 1 - 3 ، تعبير 1 ، 5 ، مسلم : صلاة 207 ، 208 ، رؤيا 3 ، 4 ، 6 ، ابو داود صلاة 148 ، ترمذى : رؤيا 2 ، 3 ، نسائى : تطبيق 8 : 62 ، ابن ماجه :
رؤيا 1 . . . ابن هشام 1 : 234 ، اسباب النزول واحدى : 5 .
( 4 ) الخصائص الكبرى سيوطى 1 : 231 .
( 5 ) بخارى : تعبير 2 ، ابن ماجه : رؤيا 1 ، الدارمى : رؤيا 6 ، طيالسى : رؤيا 1 ، احمد بن حنبل 3 : 126 ، 135 ، 149 ، 257 و 5 : 50 ، 454 ، سفينة البحار 1 : 494 و 2 : 626 .
( 6 ) بخارى : بدء الوحى 3 ، تفسير سورهء 96 : 1 - 3 ، تعبير 1 ، 5 ، مسلم : صلاة 207 ، 208 رؤيا 3 ، 4 ، 6 ، ابوداود : صلاة 148 . . .
( 7 ) سفر تثنيه 13 : 1 و 3 .
( 8 ) سفر اعداد 12 : 6 و 24 : 4 و يوئيل 2 : 28 و دانيال 2 : 19 ، 20 و 8 : 1 - 27 .
( 9 ) پيدايش 20 : 6 .
( 10 ) ايضا 46 : 2 .
( 11 ) اول سموئيل 3 : 1 .
( 12 ) ايضا 3 : 1 به بعد .
( 13 ) حزقيال باب 1 - 3 ، عاموس 1 : 1 و 8 : 1 و 9 : 1 .