شمارهء كلمات و حروف :
از آنجا كه از رسول خدا روايت شده كه به هر حرفى از قرآن ده حسنه نوشته مىشود « 1 » از همان صدر اسلام مسلمانان اهتمامى خاص در شمارش آيات و حتى كلمات و حروف قرآنى داشتند . گذشته از اينكه هر كس جدا اين كلمات و حروف را براى خود مىشمرد ، يك مرتبه نيز هيأتى رسمى مشغول كار گرديد . امام ابو بكر احمد بن الحسين بن مهران المقرى مىگويد : حجّاج بن يوسف فرستاد نزد قاريان بصره ، آنان را جمع كرد و از ميان آنها حسن بصرى و ابو العالية و نصر بن عاصم و عاصم الجحدرىّ و مالك بن دينار را برگزيد و به ايشان گفت كه حروف قرآن را بشمارند ؛ پس چهار ماه آن را با دانههاى جو شمردند تمام كلمات قرآنى 77437 كلمه بود و شمارهء حروف 323015 حرف بود . سلام ابو محمد الحمانىّ نيز شبيه آن را باز مىگويد « 2 » .
مجموع كلمات قرآن را با اختلافى اندك چنين ذكر كردهاند :
77439 كلمه : اين عدد را از عطاء بن يسار نقل كردهاند « 3 » - در مقدمهء كتاب المبانى اين عدد از اهل مدينه نيز نقل شده است « 4 » .
77437 كلمه : اين شماره را هم فضيل ( فضل ) بن شاذان از عطاء بن يسار و نيز از قاريان بصره نقل كردهاند « 5 » .
77436 كلمه : پارهاى از شمرندگان چنين ذكر كردهاند « 6 » .
دربارهء حروف قرآن اختلاف اندكى بيشتر است :
323671 حرف : از ابن عباس نقل شده است « 7 » .
323015 حرف : از عطاء بن يسار و اهل مدينه و قاريان بصره بازگفتهاند .
322670 حرف : از ابن مسعود نقل كردهاند « 8 » .
321530 حرف : منسوب به يحيى بن حارث الذمارى مىباشد « 9 » .
هامش
( 1 ) ابو الفتوح رازى 10 : 398 .
( 2 ) البرهان فى علوم القرآن 1 : 249 .
( 3 ) كشف الاسرار 10 : 682 .
( 4 ) مقدمتان : 246 .
( 5 ) ابن النديم : الفهرست : 47 قاهره - البرهان 1 : 249 .
( 6 ) مقدمتان : 248 .
( 7 ) كشف الاسرار 10 : 682 .
( 8 ) ايضا ، 10 : 682 .
( 9 ) الفهرست : 47 ، البرهان 1 : 249 .