پيامبر ( ص ) خواندن نمىدانست
صرفنظر از بحث دربارهء كلمهء « امّى » از نظر تاريخى و از جهات دلايل عقلى و نقلى اين مسأله مورد گفتگوى بسيار قرار گرفته و هنوز هم از مسائل مهم و قابل بحث است . عدهاى دلايل و شواهدى دارند كه پيامبر اكرم ( ص ) خواندن و نوشتن نمىدانست و دستهء ديگر برعكس ، معتقدند كه وى خواندن مىدانست .
آنها كه مىگويند پيامبر خواندن نمىتوانست دلايل محكم و قطعى دارند كه خلاصهء آن از اين قرار است :
1 ) در غزوهء احد « 1 » عباس عموى پيغامبر در مكه بود و چون ابو سفيان با لشكريان خود بعزم جنگ با پيغمبر از مكه روانهء مدينه شد عباس مردى از بنى غفار را بمزدورى گرفت كه پنهانى راه ده روزه را در سه شب طى كند و نامهاى را به پيغمبر برساند . پيغمبر در « قباء » بود و چون نامهء عباس به او ( ص ) رسيد مهر از نامه باز گرفت و نامه را به ابىّ بن كعب داد تا بخواند . « ابىّ » نامه را براى پيغمبر خواند و
هامش
ايمان 19 ، ابن ماجه : مقدمه 11 ، الدارمى : رفاق 84 ، احمد بن حنبل 1 : 257 ، 2 : 172 ، 212 ، 4 : 119 ) انّى بعثت الى امّة الاميّيّن ( ترمذى : قرآن 9 ، احمد بن حنبل 5 : 132 ) .
اشهد انك رسول الاميين ( بخارى : جنائز 79 : جهاد 178 ، ادب 97 ، مسلم : فتن 95 ، ابو داود :
ملاحم 16 : ترمذى فتن 63 ، احمد بن حنبل 2 : 148 ) .
انا ارسلناك شاهدا و مبشرا و حرزا للاميين ( بخارى : تفسير سورهء 48 : 3 ، بيوع 50 ، الدارمى :
مقدمه 2 : احمد بن حنبل 2 : 174 .
و نيز ر ك . : تفسير طبرى 1 : 243 ببعد بولاق ( 2 : 257 جديد ) ، 21 : 6 بولاق ، ابن كثير 1 :
215 ، 216 ، الفائق 1 : 163 ، ابو الفتوع رازى 1 : 219 و 2 : 307 ، 398 و 4 : 507 و 6 :
192 و 8 : 59 و 10 : 25 و 7 : 282 . تفسير طبرى 5 : 442 و 6 : 281 ، 521 - 523 و 13 :
161 ، 163 ، 172 جديد .
( 1 ) جنگ احد در روز شنبه هفتم ماه شوال سال سوم هجرى ميان پيغمبر و قريش با قبايل متحد آنها در كنار كوه احد رخ داد .
مراجعه كنيد : صحيح بخارى : المغازى باب 17 و 20 ، كتاب 65 تفسير سورهء 3 باب 10 و 11 ، مسلم : جهاد حديث 100 - 103 و 136 ، سنن ابى داود : جهاد 106 ، سنن نسائى : البر و الصلة 28 ، ابن سعد : جزء 2 قسم 1 ص 25 ، مسند احمد 1 : 287 ، 463 و 4 : 293 و 294 ، مسند طيالسى : حديث 725 ، ابن هشام 2 : 60 ببعد ، واقدى : 101 ( و يا 197 ) طبرى 3 : 9 ، انساب - الاشراف 1 : 148 ، ابن سيد الناس 2 : 2 ، ابن كثير 4 : 9 ، زاد المعاد 2 : 231 ، الامتاع : 114 ، المواهب 1 : 119 ، تاريخ الخميس 1 : 419 .