بويژه كه جرهم « 2 » و حمير « 3 » هم از ناسزاگويان باشند » « 4 » .
بنا بر اين منشأ خط در يمن بوده ، از آنجا به عراق رفته و ميان مردم حيره منتشر گشته است . مردم انبار از آنها آموختهاند و دستهاى آن را به حجاز بردهاند .
2 ) خط « جزم » يعنى خط مردم حجاز كه قرآن را بدان نوشتهاند . از آن جهت آن را « جزم » خواندهاند كه مرامر بن مرة و اسلم بن سدرة و عامر بن جدرة از قبيلهء بولان ساكن انبار با هم اجتماع كردند . مرامر شكل حروف را وضع كرد اسلم فصل و وصل آن را تعيين نمود ، عامر از آنها رفع گنگى كرده و صداى حروف را مشخص كرد . مرامر اين خط را از مسند گرفت و چون اين خط از خط مسند جدا و بريده شده آن را « جزم » خوانند بمعنى قطع - اهل انبار خط را از آنان آموختند و مردم حيره و ساير عراقيها از اهل انبار فرا گرفتند . تا اينكه بشر برادر اكيدر فرزند عبدالملك فرمانرواى دومة الجندل اين خط را آموخت . بشر ، دوست و رفيق تجارت حرب بن اميه بود .
حرب خط را از او فرا گرفت . هر دو به مكه آمدند . مردم مكه و بخصوص از قريش سفيان بن اميه و ابو قيس بن عبد مناف خط را از ايشان آموختند « 5 » .
هامش
( 2 ) جرهم از قحطانيه كه ابتدا در يمن زندگى مىكردند و بعد به حجاز رفتند ، سپس در مكه وطن گزيدند .
لسان العرب ابن منظور 14 : 364 ، تاريخ ابى الفداء 1 : 105 ، تاج العروس 8 : 227 ، العقد الفريد 2 : 69 ، صبح الاعشى قلقشندى 1 : 308 ، صحاح جوهرى 2 : 270 ، بنقل از معجم قبائل العرب 1 :
183 و نهاية الارب قلقشندى : 211 .
( 3 ) حمير از قحطانيهء بنى سبا ، منسوب به حمير بن سبا در يمن مىزيستند . فرستادهء ايشان در سال 9 هجرى خدمت رسول خدا رسيد . عدهاى يهودى بودند و بقيه شمس را مىپرستيدند . خانهء مقدسى در صنعا داشتند كه به آن « رثام » گفته مىشد .
معجم البلدان ياقوت 2 : 378 و 3 : 115 و 4 : 436 و 450 ، اشتقاق ابن دريد : 306 ، نهاية - الارب قلقشندى : 237 ، تاج العروس زبيدى 3 : 158 ، قاموس 4 : 134 ، الاصنام ابن كلبى : 11 ، تاريخ طبرى 6 : 20 ، صبح الاعشى 1 : 315 ، دائرة المعارف اسلام 2 : 329 ، بنقل معجم قبائل العرب 1 : 306 .
( 4 ) ترجمهء مقدمهء ابن خلدون : 841 ، در المزهر سيوطى 2 : 349 همين حديث ابن عباس را دارد كه اهل انبار از مردم حيره و آنها از خلجان بن وهم كاتب وحى هود گرفتهاند و تاريخ الادب حفنى ناصف : 61 ببعد ، ابن ابى داود مىگويد كه شعبى گفت : از مهاجران پرسيدم : نوشتن را از كجا آموختيد ؟ - گفتند :
از اهل حيره و از اهل حيره پرسيدم از كجا آموختيد ؟ - گفتند از اهل انبار ( كتاب المصاحف : 4 ) .
( 5 ) الفهرست : فن اول از مقالهء اولى ص 12 ببعد ، المزهر 1 : 390 و 2 : 215 ، النصرانيه : 153 ، فتوح البلدان : 471 - 474 ؛ تاريخ العرب قبل الاسلام 1 : 186 و الاصنام كلبى - العقد الفريد 4 :
242 و 3 : 2 ، المشرق سال 30 ( 1932 ) ص 557 ببعد .