در اينكه آنها چند نسخه نوشته و به چند جا فرستادهاند حرفى نيست ، اما تعداد آنها چقدر بوده و به كجاها فرستاده شده مطلبى است مورد اختلاف نظر . اختلاف نظر هم بسيار است . علت اصلى اين اختلاف هم روشن است . رقابتى كه ميان بلاد مختلف بوده و علاقهاى كه راويان و نويسندگان ، هر كدام به شهرى داشتهاند « مانع گرديده كه نصيب و بهرهء شهر خود را در اين توزيع مصاحف ناديده بگيرند . داشتن مصحفى از عثمان ، مصحفى كه نخستين بار به طور رسمى تهيه و توزيع گرديد ، چنان افتخار و امتيازى ، در طى قرنها ، به حساب مىآمد كه حتى هر مسجدى دليل عظمت خود را داشتن نسخهاى از اين مصاحف مىدانست . فرستادن مصحف به نقطهاى ، دليل توجه خاص حكومت بدان نقطه و اهميّت مخصوص مردم آن نقطه وانمود مىشد . اين بود كه رقابتى بر سر داشتن نام ميان شهرهاى مصحف فرستاده ، بر پا شده بود .
نخست امر ساده است : حمزهء زيّات ( م 156 ) قارى كوفه و يكى از قاريان بنام هفتگانه مىگويد :
« عثمان چهار نسخه نوشت . يكى از آنها را به كوفه فرستاد كه نزد مردى از مراد بود . در آنجا بود كه من مصحف خود را از روى آن نوشتم » « 2 » .
حمزه از سه نسخهء ديگر نشانى نمىدهد و نمىگويد كه آنها به كجاها فرستاده شدهاند . امّا قريب سه قرن بعد ابو عمرو دانى سراغ آنها را مىگيرد و نشانى آنها را چنين مىدهد : عثمان 3 نسخه را به كوفه و بصره و شام فرستاد ، يكى را هم نزد خود در مدينه نگهداشت « 3 » . او قول ديگرى را هم نقل مىكند اما تأييد مىنمايد كه اين قول صحيحترين است و نظر بيشتر علماء بر اين است كه چهار نسخه بوده و خلاصه ، قولى است كه ائمه بر آنند « 4 » .
اين نظر هنوز طرفداران زيادى دارد « 5 » ، خبر صحيحى هم كه ابراهيم نخعى نقل مىكند « 6 » ، گرچه فقط نام كوفه و بصره و شام را مىبرد و نامى از مدينه در ميان نيست و منحصر هم نمىكند به آن شهر ، با وجود اين بطور كلى در تأييد اين خبر گرفته
هامش
( 2 ) مصاحف 34 .
( 3 ) مقنع 9 ، برهان 1 : 240 ، ابو شامه 74 .
( 4 ) مقنع 11 .
( 5 ) مقالهء قرآن از بوهل در دائرة المعارف اسلام 2 : 1979 ، تاريخ الادب العربى بروكلمن 1 : 140 .
( 6 ) مصاحف 35 .