خلاصه ، هدفى كه عثمان خود گفته ، ريشه كن ساختن اختلاف در كتاب خداست .
او مىخواست كه مردم بر يك متن متفق باشند و اختلافى در آن باره با هم نداشته باشند . البته اين هدف مذهبى وجود داشت ، ولى تمام هدف و همهء سخن اين نبود .
زمان عثمان زمان سركشيها بود . احزاب هواخواه امويان بر كارها مسلط شدند و واكنش آن ، مخالفت تودهء مردم بود . اين مخالفتها خيلى زود بروز كرد و روز بروز اوج بيشترى مىگرفت . عثمان با اقدام به توحيد مصاحف و با اين يك كار خود چندين نشانه زد : با استفاده از متن تهيه شدهء قبلى ، هم از زمينهء آمادهء پيش براى قبولاندن متن واحدى بهره گرفت ، هم امتيازى به اسلاف خود داد ، هم سلاح كتاب را از دست مخالفان خارج ساخت و هم امتيازى بزرگ براى آل عثمان و امويان بدست آورد . كم اتفاق مىافتد كه صلاح يك گروه معدود حاكم با مصلحت دائمى جامعهاى منطبق باشد و اين از آن نوادر روزگار بود .
به هر صورت ، اين كار بزرگ خالى از خرده گيريها و عيبجوئىهائى نبوده است .
اين عيبجوئيها از هر دو طرف پيش آمده و گاهى هم راه گزافه پيمودهاند . مثلا گزافه - پردازانى مىگويند كه اشارات مزاحمى كه در آيات بوده ، يا در ستايش على ( ع ) و يا در نكوهش امويان ، بدست عثمان از قرآن حذف شده است . چه بهتر كه مختصر پاسخ اين ياوهها را از زعيم حوزهء علمى نجف و پير راه بشنويم :
در دوران عثمان ، اسلام چنان مجد و توسعهاى يافته بود كه هرگز كسى را ياراى چنين كارى ( حذف از قرآن ) نبود . انگيزهاى هم وجود نداشت . اگر در آيات قرآن چيزى دربارهء خلافت مىبود كه مصاحف پيش از عثمان منتشر شده بودند و خلافت به عثمان نمىرسيد ، و اگر هم با وجود يك چنان اشارههائى ، خلافت به وى رسيده بود ، مخالفان كه هر خردهاى را بر او مىگرفتند ، از چنين اشارات مزاحمى به آسانى در نمىگذشتند . اگر عثمان دستى در قرآن برده بود ، قاتلان وى بهترين دليل را براى كشتن وى داشتند و ديگر آن بهانهها را پيش نمىكشيدند . و اگر چنين بود ، على ( ع ) همان روز نخست خلافت ، همه را به حال اول بر مىگرداند . يك چنين كارى ، بهترين دليل و مدرك در برابر امويان بود . سكوت آن حضرت دربارهء
هامش
بسوختم از بهر آنك اندك اندك در دست مردم بود و هر كسى مىگفت : از آن من بهتر است . پس من همه را جمع كردم و سوره دراز در اول نهادم و ميانه در ميان و كوچك در آخر و همه درست كردم در دست مردم نهادم و آنچه ايشان داشتند بستدم و بسوختم » . ( شوالى 2 : 93 ح 2 ) .