چندان بر سر بيت المال حساسيّت نشان نمىداد و اين تنها بهانهاى بود كه يكى از كسان خود را به كارى بزرگ و حسّاس بگمارد . او وليد بن عقبه برادر مادرى خود را به حكومت فرستاد . وليد از آنها بود كه به زبان مسلمان شده ، ولى دل در گرو جاهليّت داشتند . او به پيغمبر دروغ گفت و حيله به كار برد و پس از اسلام كافر شد .
او دوباره وقتى به اسلام برگشت كه چارهء ديگرى نبود . طبيعى است كه وليد در اين حكومت با عبد اللّه نمىتوانست كنار بيايد . عبد اللّه كوتاه مدتى به شام ( شهر - حمص ) رفت . ولى زود به كوفه بازگشت « 3 » . عبد الله سالها بود كه در كوفه مىزيست .
از سال 21 در محلهء رمادة ( محلهء هذيليان ) كوفه مقيم شده بود « 4 » . به مردم فقير و بينوا و به موالى زياد مىرسيد . به همين جهت در ميان تودهء مردم نفوذى پيدا كرده بود و پيروانش سخت به دو معتقد بودند . وليد كه اين نفوذ را مىديد نيرنگى به كار برد . به ظاهر از راه خيرخواهى براى غلامان و كنيزان كوفه ماهيانه سه درهم مقررّى تعيين كرد ، البته بدون آنكه از مقرّرى خداوندان آنها بكاهد . ولى همين عمل وليد موجب شد كه اشراف و بزرگان از او برنجند . عبد اللّه با وليد هماهنگى نداشت ، ولى مدتها اين ناسازگارى پنهان بود . تا اينكه شعبده بازى كه وليد را سرگرم ساخته بود بدست طرفداران عبد اللّه كشته شد و اين بر وليد سخت آمد و حتى به عثمان نوشت . در اين جريانات ، چنان كه مرسوم زمانه بود ، وليد نيز وامى از بيت المال گرفته بود . در سر رسيد ، عبد اللّه مال را طلبيد و وليد نمىپرداخت .
عبد اللّه اصرار ورزيد . وليد شكايت به عثمان نوشت . عثمان اين بار از وليد جانبدارى كرد و در نامهاى به عبد اللّه نوشت كه تو خزانه دار ما هستى . وليد را براى مالى كه از خزانه گرفته آزار مكن . اين نامه بر عبد اللّه سخت آمد و گفت : گمان مىكردم كه خزانه دار مسلمانان هستم . او كليدهاى بيت المال را به دور انداخت و در خانه نشست . مخالفت عبد اللّه با عثمان از اينجا آغاز شد و الّا او از پيشقدمان بيعت با عثمان بود . وقتى پس از خليفه شدن عثمان از مدينه به كوفه رسيد ، خطبهاى خوانده بود و گفته بود : « بهترين بازماندگان را انتخاب كرديم و پشيمان نيستيم » . اما حالا وضع را به گونهء ديگرى مىديد . وليد نيز آتش اختلاف را دامن مىزد و نامههائى به عثمان مىنوشت كه عبد اللّه را دگرگونه ترسيم مىكرد . در سال
هامش
( 3 ) ايضا 1 : 3 - 2392 .
( 4 ) ايضا 1 : 2842 .