مصحفى از عقبه ديدهاند كه به خطّ خود او بود . « 1 »
ابن يونس ( م 347 ) مورخ مصرى نيز اين مصحف را نزد دوستش ابن قديد ( م 312 ) ديده و خطّ زيباى او را ستوده است . « 2 » متأسفانه از مصحف او نيز شرح كاملى ندادهاند . فقط گفتهاند كه به ترتيب مصاحف عثمانى نبوده ، « 3 » ولى به چه ترتيب بوده و چه اختلافاتى با ساير مصاحف داشته مسألهاى است كه روشن نيست .
آنچه هم كه در ضمن كتب قرائت و تفسير از او آمده بسيار كم مىباشد . تمام احاديثى كه از او نقل كردهاند ، با اينكه صحابى بود و كسانى مثل جابر و ابن عباس از او روايت كردهاند و چهار سال حاكم مصر بود ، بيش از 55 حديث نيست . آنچه هم به تفسير قرآن از او گفتهاند مختصر است . « 4 » در برابر ابن مسعود كه معوّذتين را در مصحفش نداشت ، او تأكيد فراوانى داشت كه اين دو سوره از سورههاى قرآنى است و خواندنش فضيلتى فراوان دارد « 5 » . به تيراندازى علاقهء زيادى داشت و « قوهء » مذكور در آيهء 60 سورهء انفال را به تير اندازى « رمى » تفسير مىكرد ، « 6 » پس ، اگر هم در ترتيب سورهها اختلافى داشته ، موارد اين اختلاف روشن نيست .
18 ) ام سلمه
زنى دلير و زبان آور بود . پس از فوت شوهرش ابو سلمه در سال چهارم هجرى زوجهء رسول خدا شد . او در ابتدا به حبشه و بعد به مدينه مهاجرت كرده بود . به جمال و عقل و رأى شهرتى داشت . خواندن و نوشتن مىدانست و 378 حديث از او نقل كردهاند « 7 » . اما در مورد مصحفش ، عبد اللّه بن رافع بندهء آزاد شدهء او بود كه مىگفت :
هامش
( 1 ) ولاة مصر كندى 37 و نيز 13 ، 36 .
( 2 ) انتصار ابن دقماق 4 : 11 ، النجوم الزاهرة 1 : 127 ، فتوح مصر 288 - 291 و 85 و 86 ، حسن - المحاضرهء سيوطى 1 : 92 .
( 3 ) وصف مصر ابن دقماق 4 : 11 ، محاسن و اضداد 1 : 144 .
( 4 ) نمونههاى آن را ببينيد : فضائل القرآن ابو عبيد 41 ، احمد 4 : 59 ، مجمع الزوائد 9 : 369 .
( 5 ) فضائل ابو عبيد 33 ، 34 ، مستدرك حاكم 2 : 540 ، اتقان 1 : 84 آخر نوع 3 .
( 6 ) شرح حال او در دول الاسلام ذهبى 1 : 29 ، اصابه 4 : 250 ت 5603 ، البدائع ابن أياس 1 : 28 ، حلية 2 : 8 ، جمهرة الانساب 416 ، ابن سعد 4 : 2 / 65 و 7 : 2 / 191 ، المعارف 279 ، الجرح ابن ابى حاتم 3 : 1 / 313 ، استيعاب 2 : 489 ، كامل 3 : 221 ، اسد الغابه 3 : 417 ، شذرات 1 :
64 ، فتوح مصر ابن عبد الحكم 94 ، تهذيب نووى 425 ، اعلام زركلى 5 : 37 .
( 7 ) نهاية الارب نويرى 18 : 179 ، ابن سعد 8 : 60 - 67 ، السمط الثمين : 86 ، ذيل المذيل 71 ،