نحيف و ساق پائى باريك داشت « 13 » . موى سر را تا پشت گوش فرو مىگذاشت و خضاب نمىكرد . دربارهء قرائتش مجاهد ، محدّث معروف گفته بود : اگر من قرآن را بر قرائت ابن مسعود مىخواندم ، به بسيارى از مطالبى كه از ابن عباس پرسيدم محتاج نمىشدم « 14 » . در اين باره كافى است گفته شود كه قرائت شش نفر از قاريان به دو مىرسد . يعنى عاصم ، حمزه و كسانى از قرّاء هفتگانه ، خلف و اعمش « 15 » ، و ابو عمرو بن علاء از عاصم « 16 » . مىگويند ابو ذر نيز آيهء 38 سورة يس را به قرائت ابن مسعود مىخواند « 17 » . در زمان عمر او ولايت كوفه يافت ، اما وقتى عثمان همه را به از بين بردن مصاحف خود فرا خواند ، او امر عثمان نپذيرفت و قيام كرد . كه داستانش را در اعتراض او به مصحف عثمانى خواهيم ديد ( ص 380 ) . وفاتش را بيشتر در سال 32 ه - 653 م در حدود شصت سالگى گفتهاند . ولى زهرى مىگويد كه در جنگ صفين با على ( ع ) بود و در آنجا كشته شد . « 18 » با اينكه در روايت احاديث نبوى بسيار سختگير بود « 19 » ، ولى به علت احاطهاى كه بر سنت نبوى داشته است در صحيحين 848 حديث از او نقل شده و جاحظ و ابو نعيم خطبهها و برگزيدههاى سخنانش را آوردهاند « 20 » . مىگويند مدرسهء حنفيّه بر اساس نظريات ابن مسعود پايه گذارى شده و اين پايگاه عبد اللّه را در كوفه و اثر او را در حديث مىرساند .
هامش
( 13 ) احمد 1 : 420 .
( 14 ) ترمذى 2 : 157 ، برگ شتراسر اين را از سيرهء ابن هشام ( ص 231 ) نقل مىكند ( نولدكه 3 : 80 ) اما يافت نشد .
( 15 ) طبقات القراء 1 : 459 .
( 16 ) ايضا 1 : 348 .
( 17 ) بخارى : كتاب التوحيد 22 .
( 18 ) احمد 5 : 188 و 189 .
( 19 ) سنن ابن ماجه : مقدمه باب 3 ، دارمى : مقدمه باب 27 ، ابن سعد 3 : 1 / 110 ، احمد 1 : 452 .
( 20 ) تفصيل ترجمهء حالش ديده شود : لغت نامهء دهخدا 1 : 349 ، اعلام 4 : 280 ، اصابه 3 : 139 ، اسد الغابه 3 : 256 - 260 ، تهذيب 4 : 27 ، طبقات ابن جزرى : شمارهء 1914 ، ابن سعد 2 :
2 / 104 و 3 : 1 / 106 و 6 : 7 ، غاية النهايه 1 : 458 ، البدء 5 : 97 ، صفة الصفوة 1 : 154 ، تاريخ الخميس 2 : 257 ، البيان جاحظ 2 : 56 و فهرست آن ، محبّر 161 ، كبير بخارى 3 : 1 / 2 ، معارف 109 ، جرح 2 : 2 / 149 ، التنبيه مسعودى 294 ، استيعاب 1 : 359 ، كامل 3 : 56 ، تذكرهء ذهبى 1 : 13 ، بدايه ابن كثير 7 : 162 ، شذرات ابن عماد 1 : 38 ، حليه 1 : 124 شمارهء 21 ، الكواكب الدريهء مناوى 1 : 64 ، دائرة المعارف اسلام همين كلمه از « ودت » ، مختصر دائرة المعارف اسلام : همين . كلمه از ونسنك .