سرتاسر فلسطين و سوريه و بين النهرين پراگنده بودند . يهود مجاور عرب نيز لغت دينى آرامى داشتند كه انتشار آن را در عربستان تسهيل مىكرد . چنان كه سريانى نيز به انتشار مسيحيت كمك مىنمود . كرنكو ( م 1372 ) نيز بدين معنى اشاره دارد « 17 » . خلاصه ، كلمهء قرء به معنى « خواند » را عربى اصيل ندانسته و آن را كلمهاى عربى شده از سريانى و يا عبرانى مىدانند . زيرا كلمهء قريانا
Qiryana
در اين زبانها به معنى « قرائت » خواندنى ، خوانده شده » آمده و قرائت يا تدريس كتب مقدسه در كليساها را قريانا مىگفتهاند « 18 » . بلاشر نيز نمونههاى ديگرى از كلمات دينى آرامى و غير آرامى كه به حكم جوار در زبان عربى رواج يافته ذكر مىكند .
از آن جمله : « قرء ، كتب ، كتاب ، تفسير ، تلميذ ، قلم ، فرقان ، قيوم ، زنديق ، دجّال » « 19 » . اما دانشمندان اسلامى چون ابن السبكى و ابن حجر و سيوطى كلمهء قرآن را جزء كلمات اصيل عربى حساب كردهاند .
در واقع ، معنى دقيق كلمه را بايد در استعمالات خود قرآن يافت كه در موارد بسيارى نام قرآن را به معانى مختلف و بسيار جاها نيز فعل « قرء » را به صورتهاى مختلف به كار برده است .
كلمهء قرآن در آيات الهى به معانى مختلفى به كار رفته است .
1 - نبى ، كتاب معجز خداوند كه بر دل پيامبر ( ص ) وحى شده ( 73 : 20 و غيره ) :
« فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ »
يعنى القرآن بعينه .
2 - نماز : نماز بامداد ، « قرآن الفجر » خوانده شده ( 17 : 78 ) . زيرا نماز ركن دين است و به همين جهت ركوع و سجود هم خوانده شده . قرآن الفجر را قراءة الفجر و صلاة الفجر توان گفت .
3 - قرآن به معنى قرائت هم آمده ، از جمله :
« إِنَّ عَلَيْنا جَمْعَهُ وَ قُرْآنَهُ . فَإِذا قَرَأْناهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ »
( 75 : 17 و 18 ) .
جمع قرآن و قرائت آن بر ماست و چون آن را بر تو خوانديم از آن قرائت پيروى كن « 20 » . و يا مطلق « خواندن » ، آشكار و يا نهان ( جهرا او سرّا ) منظور است
هامش
( 17 ) دائرة المعارف اسلام ، كلمهء « كتاب » .
( 18 ) شووالى ، و لهاوزن درZDMG67 : 634 و هوروويتس درISLAMICA13 : 67 ، آرتور جفرى در لغات بيگانهء قرآن ، كلمهء « قرآن » ، بل : اصول 90 ، نولد كه 1 : 82 .
( 19 ) در آستانهء قرآن ص 5 ترجمهء فارسى ص 19 .
( 20 ) در اين مورد شاهد شعرى هم از حسّان بن ثابت انصارى است كه در مقتل عثمان ( ذى حجهء سال 35 )