باقلانى اين اختلاف نظر را كه آيا نوشتهء زمان ابو بكر چگونه بوده ؟ بر روى پارههاى چرم و تكههاى استخوان ، يا اوراق متفرقه ، يا در صحيفههاى مرتب و يا به صورت كتابى ميان دو جلد بوده ؟ نقل مىكند ، و از آنجا كه على ( ع ) فرمود :
« ابو بكر اوّل من جمع القرآن « بين اللوحين » ، يعنى ابو بكر نخستين كسى است كه اين قرآن را ميان دو جلد گرد آورد ، مىگويد اين رأى به نظر صوابتر مىآيد « 7 » .
زهرى نيز از « مصحف ابو بكر » ياد مىكند « 8 » . اگر به خاطر داشته باشيم ، در بحث از نخستين نام قرآن در آغاز كتاب ، ديديم كه وقتى ابو بكر اين كار را به انجام رساند ، به پيشنهاد ابن مسعود نام آن را « مصحف » گذاشتند .
در نتيجه ، گرچه در اين مورد هم اخبار سخن روشنى بدست نمىدهند ، ولى از آنجا كه صحبت مصحف زياد شده و بخصوص على ( ع ) هم فرموده : « بين اللوحين » بوده ، مىتوان حدس زد كه مجموعهء ابو بكر به هر صورت كه بوده ، سورهها مرتب و منظم و يا احيانا پس و پيش بوده ، همه آنها را ميان دو جلد نهاده و يا به صورت بستهاى بوده كه بعد در ربعه ( جعبه ) اى نهادهاند كه محفوظ باشد . حتى مىدانيم كه سعد مأمور و نگهبان مخصوص مصاحف ابو بكر بوده كه از هر گزندى مصون ماند « 9 » .
تاريخ اين گردآورى
دربارهء تاريخ تدوين اين نسخه ، ديديم كه اساس فكر بعد از وقعهء يمامه پيش آمد و چون ابو بكر در 22 جمادى الآخر سال سيزدهم هجرت « 1 » بدرود زندگى گفته « 2 » ، بنابراين دوران كار زيد بيش از 14 ماه نمىتوانسته باشد و در يك چنين مدت كوتاهى بوده كه يك چنان كار بزرگى به انجام رسيده است . ترديدى نيست كه
هامش
( 7 ) ايضا 74 .
( 8 ) ايضا 64 .
( 9 ) كتّانى 2 : 288 و 289 .
( 1 ) برابر دوم مرداد 13 شمسى و 23 اوت 634 ميلادى .
( 2 ) لغت نامهء دهخدا : كلمهء ابو بكر ، ابن سعد 3 : 1 / 139 ، احمد 6 : 45 ، البدء و التاريخ 5 : 76 ، تاريخ الخميس 2 : 199 ، صفة الصفوة 1 : 88 ، اصابه : ت 4808 ، ابن اثير 2 : 160 ، طبرى 1 :
2144 ، يعقوبى 2 : 106 ، جوامع السيرهء ابن حزم 353 ، اعلام زركلى 4 : 237 .