در گردآورى آن بىتفاوت بماند ؟ قرآنى كه خود ابلاغ فرموده و تا قيام يوم دين محور و ركن تمدن انسانى است ، آن وقت نسبت به آيندهء آن بىتصميم بماند ؟
اگر هم دليل نقلى و مدرك تاريخى نمىداشتيم ، به حكم عقل سليم و قرائن و احوال بايد قبول مىكرديم كه قرآن به دستور پيامبر تنظيم و تأليف شده است . چه رسد به آنكه آن همه بينّات و شواهد قرآنى و سنتى و تاريخى در اختيار داريم .
پس ، از اين بحث به نتيجهء قطعى برسيم .
قرآن به تمامى در زمان رسول خدا علاوه بر حفظ در سينهها ، بر روى اوراق و نوشت افزارهاى آن زمان نيز نوشته بود و در دست ياران پيامبر پراگنده و نسخهاى از آن نيز پيش رسول خدا بود .
ترتيب آيات در سورهها ، به دستور رسول خدا ، چنان كه امروز هست ، معيّن و منظم بود . اما ترتيب سورهها ، شايد همهء آنها بدين ترتيب نبوده ، اما دستههائى از سورهها مثل مئين ، طواسين ، حواميم ، الم ، الر ، در مجموعههائى مشخص قرار داشته است .
تنها چيزى كه مىتوان گفت ، آن هم دلايل زيادى بر عليه آن وجود دارد ، اين است كه نظم كنونى سورهها ، در پارهاى از سورهها ، نه همهء سورهها ، به علت جا به جا شدن نسخه ممكن بود به هم ريخته باشد . همين نكته را هم روايات زيادى وجود دارد كه تأييد نمىكنند .
تاريخ قرآن ( فارسى ) — صفحة 295
مساهمون: محمود راميار
ص٢٩٥