سلف فرود آمده « 1 » آنها هم از پيامبر مىخواستند كه قرآن نيز همچون كتب پيشين يكباره و به جملگى نازل شود . پس اين آيهها بر ردّ آنان فرود آمد . سيوطى مىگويد « 2 » :
كتب پيشين هر يك به جمله و يكباره نازل شده و آن در ميان دانشمندان مشهور است و بر زبانها جارى كه تقريبا بر آن اجماع شده ، ولى يكى از دانشمندان عصر را ديدم كه اين سخن را انكار مىكرد و مىگفت اين دليل نيست ، بلكه سخن صواب آن است كه آنها همچون قرآن پراگنده نازل شده باشند . و من مىگويم صواب سخن اول است و از دلايل بر آن آيات 32 و 33 سورهء فرقان است ( كه كافران اعتراض مىكردند چرا قرآن به جملگى فرود نمىآيد ؟ ) گذشته از اين كه احاديث آن را تأييد مىكنند ، وقتى يهودان و مشركان نزول يكبارهء قرآن را مىخواهند خداوند از ردّ بر آنان سكوت مىكند و به بيان حكمت آن مىپردازد . چه ، اگر كتب پيشين به تفريق و پراگندگى نازل شده بود آنان را رد مىكرد و مىگفت اين سنّت خدائى است . چنان كه وقتى طعنه مىزدند بر رسول كه اين چه پيامبرى است كه غذا مىخورد و در بازارها راه مىرود ، آنان را رد مىكرد و مىگفت : « و نفرستاديم پيش از تو فرستادگانى مگر ايشان غذا مىخوردند و در بازارها راه مىرفتند » ( 25 : 20 ) و . . . « 3 »
فرّاء ( م 207 ) از نحويان بزرگ جواب مىدهد كه اين آيه نقل قول مشركان است و آنها بودند كه چنين گمان مىكردند « 4 » و آيهء بعد نيز كه مىگويد : « مثلى نگويند كافران مگر اين كه ما در برابر ، سخن حق را با بهترين بيان به تو بگوئيم » پس خود اين ردّ قول كافران است . اما ابن فورك « 5 » موضع دفاع از نزول دفعى تورات را مىگيرد و مىگويد : گفته شده كه تورات جملگى يكباره نازل شده ، زيرا آن بر پيامبرى نازل شده كه مىخواند و مىنوشت ، و او موسى بود ، ولى قرآن به تفريق و پراگنده
هامش
( 1 ) در روايات نيز اشارههائى به نزول دفعى و يكبارگى كتب پيشين شده است : الدر المنثور 1 : 189 ، تفسير عياشى 1 : 80 ، مسند احمد 51 ، 17 شاكر ( 4 : 107 حلبى ) ، تفسير ابن كثير 1 : 216 ، الاسماء و الصفات بيهقى 234 ، اتقان سيوطى 1 : 152 ، المرشد الوجيز ابو شامه : 12 .
( 2 ) الاتقان 1 : 152 ببعد نوع 16 تذنيب و معترك الاقران فى اعجاز القرآن 1 : 207 .
( 3 ) و آيات ديگرى ( 17 : 94 و 12 : 109 و 7 : 144 ، 145 ، 150 ، 154 ، 171 ) را نيز به استناد مىگيرد .
( 4 ) معانى القرآن 2 : 267 ببعد .
( 5 ) ابو بكر محمد بن حسن اصفهانى از متكلمين و اصوليين مشهور كه گفتهاند بيش از يكصد كتاب در معانى قرآن و اصول فقه داشته است ( م 406 ) و بدست محمود سبكتكين مسموم شد . الاعلام 6 : 313 و انباه الرواة 3 : 110 .