( تنزيل به جاى منزّل ) كه براى مبالغه آمده ، يعنى تأكيد بر آن دارد كه كتابى فرود آمده از جانب خداى و نه ديگرى . « 7 »
اما اين كه راغب گفت تنزيل اشاره است به فرو فرستادن به پراگندگى ، مرتبهاى بعد مرتبهاى ، يا به عبارت ديگر ، تنزيل فرود آوردن تدريجى است ، زياد درست به نظر نمىرسد يا انحصارا چنين معنائى را نمىرساند . خداوند فرمود :
« يَسْئَلُكَ أَهْلُ الْكِتابِ أَنْ تُنَزِّلَ عَلَيْهِمْ كِتاباً مِنَ السَّماءِ
( 4 : 153 ) اهل كتاب ( يهودان ) از تو مىخواهند كه از آسمان كتابى ( يك دفعه و يك جا ) بر آنان فرود آورى » ( و يا در 17 : 93 و 6 : 37 و 2 : 105 و موارد ديگر ) مىبينيم كه تنزيل هم معنى فرود آوردن يكدفعگى و يك جا را مىدهد و منحصر به معنى فروفرستادن پراگنده و تدريجى نيست . اين هم كه بعضى گفتهاند تنزيل در مورد قرآن و انزال دربارهء كتب مقدس به كار رفته « 8 » ، آن هم درست نيست . در مورد تورات هم تنزيل به كار رفته است ( 3 : 93 ) . جالب توجه است كه هر جا كلمهء تنزيل در صدر سوره قرار گرفته ( جز در سورهء 39 الزمر ) همه جا پس از فواتح سور است « 9 » .
خلاصه اينكه قرآن خود در موارد بسيارى تنزيل و انزال را براى اعلام كلمات و آيات الهى به كار برده و بدون شك مقصود از اين انزال و تنزيل ، همين اعلام كلمات و آيات الهى است كه به كيفيات مخصوصى بر قلب رسول خدا وحى شده و بر دل او منتقش گشته است .
اما اين نزول قرآن به چه سان بوده است ؟ آيا قرآن همگى و جملگى يكباره از آسمان نازل شده و يا به تدريج و چند آيه ، چند آيه نزول يافته است ؟
مراحل نزول
قرآن كريم ، خود اين نزول را در سه آيه بيان داشته است كه اگر ترتيب نزول را هم در نظر بگيريم از اين قرار مىشود :
هامش
( 7 ) ابو الفتوح رازى 8 : 362 .
( 8 ) قرآن را چگونه شناختم از كينت گريك 319 .
( 9 ) در سورهء 32 سجده پس از الم و در سورههاى 40 غافر ، 41 فصلت ، 45 جاثيه و 46 احقاف پس از حم قرار گرفته است .