است . و گرنه همانطور كه كتمان تبليغ روا نيست ، نسيان آن نيز جايز نخواهد بود .
اين درست است كه در كتمان ، عنصر قصد و اراده عامل مهمى است و كتمان از روى قصد و اراده انجام مىپذيرد ، ولى نسيان امرى طبيعى است و تقصيرى رخ نمىدهد كه بتوان بر فراموش كننده گرفت ، و اين هم صحيح است كه حكم اين دو با هم فرق مىكند . در آن يكى عامل قصد و اراده هست و در اين يكى نيست . اما به هر حال نتيجهء هر دو يكى است . در مورد پيامبر گرامى كتمان كه بهيچوجه مطرح نبوده و نيست ، نسيان هم اگر وجود داشته ، نقص و خللى در تبليغ ايجاد نكرده است .
اصولا از جمله مختصات پيامبران عصمت است . عصمت يعنى مصونيت از گناه و از اشتباه ، يعنى پيامبر نه گناه مىكند و نه اشتباه . و اين عصمت است كه به پيامبر حد اعلاى قابليت اعتماد را مىدهد كه بدون يك چنين اعتمادى ، آن هم در نهايت وسعت و عمق و اعتقاد و ايمان ، سخن پيامبر پذيرفته نمىشود . استاد شهيد مطهرى در اين باره تعبير بسيار لطيفى داشت : عصمت از گناه ناشى از كمال ايمان و شدّت تقواست . اما مصونيت از اشتباه نيز مولود نوع بينش پيامبران است . اشتباه همواره از آنجا رخ مىدهد كه انسان به وسيلهء يك حس درونى يا بيرونى ، با واقعيّتى ارتباط پيدا مىكند و يك سلسله صورتهاى ذهنى از آنها در ذهن خود تهيه مىكند و با قوهء عقل خود آن صورتها را تجزيه و تركيب مىكند و انواع تصرفات در آنها مىنمايد . آن گاه در تطبيق صورتهاى ذهنى به واقعيتهاى خارجى و در ترتيب آن صورتها ، گاه خطا و اشتباه رخ مىدهد . اما آنجا كه انسان مستقيما با واقعيتهاى عينى به وسيلهء يك حسّ خاصّ مواجه است و ادراك واقعيّت عين اتصال با واقعيت است ، نه صورتى ذهنى از اتصال با واقعيّت ، ديگر خطا و اشتباه معنى ندارد .
پيامبران الهى از درون خود با واقعيّت هستى ارتباط و اتصال دارند . در متن واقعيّت ، اشتباه فرض نمىشود . مثلا اگر ما صد دانه تسبيح را در ظرفى بريزيم و باز صد دانهء ديگر را . و اين عمل را صد بار تكرار كنيم . ممكن است ذهن ما اشتباه كند و خيال كند اين عمل نودونه بار و يا صد و يك بار تكرار شده است . اما محال است كه خود واقعيّت اشتباه كند و با اينكه عمل بالا صد بار تكرار شده است ، مجموع دانهها كمتر يا بيشتر بشود . انسانهائى كه از نظر آگاهىها در متن واقعيّت قرار مىگيرند و با بن هستى و ريشهء وجود و جريانها متصل و يكى مىشوند ديگر از هر
تاريخ قرآن ( فارسى ) — صفحة 173
مساهمون: محمود راميار
ص١٧٣