5 - در مدار وحى
وحى چيست ؟
چنين بود آغاز و چگونگى نزول وحى الهى . در اينكه وحى چه بوده و چگونه بوده ، سخن بسيار رفته و دانشمندانى كتابها در اين باره نوشتهاند « 1 » و آن را از نظر علمى و فلسفى و دينى ، و نيز از ديدگاههاى مختلف ديگر مورد تحقيق و پژوهشهاى مفصّل قرار دادهاند . اما حقيقت وحى چيست ؟ جستجوى از حقيقت و ماهيّت وحى ، انديشه و فكر انسانى را طى قرون متمادى به خود مشغول داشته و در آن باره سخنها گفتهاند . جلوههاى مختلف آن را و تعابير مختلفى كه از آن شده تا اينجا بيان داشتيم اما بررسى آن به واقع مانده است . اين بحثى است بسيار پردامنه و در اينجا هم ناچار از كوتاه آمدنيم . در اينكه « وحى بر انبياء » حقيقت محض و واقعيّت مسلمى است و به تواتر تاريخى رسيده و مورد اتفاق آراء همهء ياران و معتقدان ، حتى دشمنان پيامبر ، بوده حرفى نيست و اين پديدهء شگرف را انكار نكردهاند . اما در توجيه و تحليل آن اختلاف بسيار ورزيدهاند .
در اينجا نگاهى اجمالى به اين بحث داريم :
فلاسفهء قديم نيز در اين باره بر مبناى اصول مورد قبول خود نظرياتى ابراز داشتهاند . آنها مىگفتند : نخستين چيزى كه از ذات پروردگار صادر شده عقل اول ( يا نور اول ) است كه از او فلك الافلاك خلق شده است . عقل به طور كلى نيروى مجرّدى است كه كليات را درك مىكند و مخصوص انسان است . گوهرى است مجرد و قائم بذات كه نه در فعل و نه در وجود ، احتياج به ماده دارد . غيب را
هامش
( 1 ) از جمله : وحى يا شعور مرموز آية اللّه طباطبائى تهران 1337 ، مسألهء وحى آقاى مهندس بازرگان ، تهران 1342 ، وحى محمدى محمد رشيد رضا صاحب المنار ، ترجمهء فارسى آقاى خليلى تهران ، وحى و نبوت استاد مطهرى ، تهران 1357 ، وحى و نبوت آقاى شريعتى مزينانى مشهد 1349 ؛ تفسير الميزان در سورهء شورى ؛ فلسفهء وحى آقاى محمدى رى شهرى - قم .