چگونگى وحى
دربارهء چگونگى و صورتهاى مختلف وحى نيز در قرآن مجيد توضيحات زيادى مىتوان ديد . اما اين صورتهاى مختلف وحى را در مورد پيامبر اكرم ، در احاديث و سيرهء رسول ( ص ) مفصلتر مىتوان يافت ، چه از زبان خود پيغمبر اكرم نقل شده باشد و چه ياران و صحابه خود شاهد بودهاند و بعد براى نسل بعد حكايت كردهاند . ما هم به همين ترتيب آنچه گفتهاند و شنيدهايم و خواندهايم مورد بررسى قرار مىدهيم :
1 ) در قرآن
روشنترين بيانى كه در اين باره هست اين است :
« وَ ما كانَ لِبَشَرٍ ، أَنْ يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلَّا وَحْياً ، أَوْ مِنْ وَراءِ حِجابٍ ، أَوْ يُرْسِلَ رَسُولًا فَيُوحِيَ بِإِذْنِهِ ما يَشاءُ ، إِنَّهُ عَلِيٌّ حَكِيمٌ . وَ كَذلِكَ أَوْحَيْنا إِلَيْكَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنا ، ما كُنْتَ تَدْرِي مَا الْكِتابُ وَ لَا الْإِيمانُ ، وَ لكِنْ جَعَلْناهُ نُوراً نَهْدِي بِهِ مَنْ نَشاءُ مِنْ عِبادِنا وَ إِنَّكَ لَتَهْدِي إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ .
( 42 : 51 - 52 )
هرگز نبود كسى را كه خدا با او سخن گويد ، مگر به وحى ، يا از پس پردهء ( غيب عالم ) ، يا رسولى فرستد تا به امر خدا هر چه او خواهد وحى كند . او و الا و فرزانه است . و همچنين ما روح خود را به فرمان خويش براى وحى به تو فرستاديم ، و از آن پيش كه وحى رسد تو ندانستى كه كتاب چيست و ندانستى كه ايمان چه بود ، ولى ما آن را نورى قرار داديم تا هر كه از بندگان خود را كه بخواهيم بدان نور هدايت كنيم ، و اينك تو هدايت مىكنى به راه راست » .
پس رابطهء غيبى ميان خدا و خلق در سه صورت مختلف در اين آيه بيان شده
هامش
القدسيه ، طبع حيدرآباد دكن 1358 - اما در مورد حديث قدسى ر ك . : مجلهء لواء الاسلام شمارهء 6 و 7 صفر 1392 - آوريل 1972 ، سفينة البحار 2 : 412 ، علوم الحديث و مصطلحه دكتر صبحى صالح :
11 - 13 ، رسالهء شرح حديث كنت كنزا مخفيا از محى الدين عربى ( ضميمهء مجموعهء 10 كتب فرخ در دانشكدهء ادبيات مشهد ) - منهج الحديث دكتر محمد السماحى ، الازهر قاهره 1958 ص 31 ببعد - السنة قبل التدوين : 22 - مع الفكر الاسلامى محمد شاهين حمزه ، مصر 1970 ص 93 - كشّاف اصطلاحات الفنون ، كلمه - قواعد التحديث قاسمى ، طبع قاهره ص 65 - الحديث النبوى محمد الصباع 31 - تاريخ قرآن از نولد كه 1 : 234 و 256 تا 261 .