ما براى آنكه بتوانيم اين حال را نيز در كتاب خود عرضه كنيم ، ناچار شدهايم بخش مستقلى بگشاييم و از مجموعهء مشكلات زبان عربى ، حدود پانزده سرفصل برگزينيم و سپس آياتى ، يا بخشى از آياتى را كه شامل آن نكتههاى دشوار است بياوريم و آنگاه ترجمهها را برحسب ترتيب زمانى ، زير آن آيه قرار دهيم . در اين هنگام ، با دشوارى ديگرى مواجه شديم ، از اين قرار كه ترجمههاى كهنى كه اينك در دست داريم غالبا ناقصاند ، بدينسان كه تنها ترجمهء سورهاى ، يا چند سوره و يا حداكثر نيمى از قرآن را دربردارند . اين امر البته امكان مقايسه ميان آنها را از ما سلب مىكند . به اين جهت ما مضامين نحوى عربى را دوبار تكرار كردهايم تا همهء ترجمههاى ناقص كهن را با ترجمههاى كامل و يا ترجمههاى متأخرتر بسنجيم . سرفصلهايى كه براى اين كار در دستهء اول برگزيدهايم ، عبارتند از :
1 . قيد تميز ، 2 . قيد حالت ( حال براى فاعل و مفعول . . . ) 3 . صفتهاى قيدوار ، 4 . قيد حالت به صورت جمله ، 5 . قيد مصدرى ( مفعول مطلق ) ، 6 . قيد سبب و علت ( مفعول لاجله ) ، 7 . انّ و انّ ، 8 . نهى و امر ، 9 . كاد ، 10 . لعلّ ، 11 . ويل ، 12 . اسم فاعل ، 13 .
مطابقت اسم و صفت ، 14 . تأكيد .
لازم به تذكر است كه گاه نظر ما با نظر مفسران نحوشناس اندكى تفاوت مىيابد . مثلا گاه كلمهاى كه از نظر آنان مفعول دوم خوانده شده ، به گمان ما قيد است .
در دستهء اول ، سه كتاب بررسى شده است كه در دستهء دوم موجود نيست ؛ پاك ، حاشيه ، بخشى .
تاريخ ترجمه از عربى به فارسى ( از آغاز تا عصر صفوى ) ( فارسى ) — صفحة 252
مساهمون: آذرتاش آذرنوش
ص٢٥٢