گفتار نهم كمبريج - تفسير قرآن مجيد
نسخهء محفوظ در كتابخانهء دانشگاه كمبريج ، به كوشش جلال متينى ، تهران ، 1349 .
اين كتاب يكى از دلانگيزترين آثار نثر فارسى كهن است كه تاريخ تأليف آن به قول متينى ( مقدمه ، 25 ) از نيمهء اول قرن پنجم ق . تجاوز نمىكند . تشابه فراوان ، خواه در شيوهء نگارش ، خواه در واژگان ، ميان اين كتاب و ديگر آثارى كه ما در « حوزهء ترجمهء رسمى » نهادهايم و به قرنهاى 4 و 5 ق . متعلقاند ، نظر محقق دانشمند را تأييد مىكند .
شيوهء ترجمه و تفسير آن با ترجمهء رسمى تفاوت فراوان دارد ، آنچنان كه اگر تشابهات عمومى زبانشناختى نبود ، ما آن را مستقل مىخوانديم و از حوزهء نخستين ترجمهها بيرون مىنهاديم ، زيرا چون در روش كار و شيوهء واژهگزينى آن به دقت مىنگريم ، چنين احساس مىكنيم كه مؤلف ، هنگام ترجمهء آيات قرآنى ، چندان توجهى به ترجمهء قرآن در تفسير بزرگ نداشته ، يا كوشيده است مستقلا خود به كار واژهگزينى دست زند ، يا بر تفاسير موردنظر خود استناد كند و از لغزشهاى مترجمان ترجمهء رسمى در امان باشد .
ما ، احتمال اين را كه اين مترجم ، از آن ترجمهء كهن رسمى بىاطلاع باشد به كنار مىنهيم ، زيرا بعيد مىنمايد كه كسى در حوزهء جغرافيايى و گويشى خراسان قرار داشته باشد و دست به تأليف تفسيرى چنين پخته و ترجمهاى چنين استوار بزند و در عين حال عمدهترين كار پيش از خود را نديده باشد .