سؤال : اينكه حاجى نورى رحمه اللّه فرموده است « المحكم و المتشابه » مثل « تفسير نعمانى » است و نيز فرموده سيّد مرتضى ، « المحكم و المتشابه » را مختصر نموده است تناقض گويى نيست ؟
پاسخ : گويا در ذهن حاجى نورى رحمه اللّه اين بوده است كه نعمانى تفسير مفصّلى داشته و از بين رفته است . و اينكه از نعمانى به دست ما است ، كلّ آن نيست ، بلكه قسمتى از آن است . و سيّد مرتضى اصل تفسير را خلاصه نموده و آن تلخيص دست ما است . و اين مختصر با آن قسمت باقى مانده از تفسير نعمانى تقريبا با هم هماهنگ مىباشد .
اگر اين توضيح را كسى نپذيرد بايد بگوئيم مرحوم نورى رحمه اللّه اشتباه كرده است .
عبارت مرحوم مجلسى رحمه اللّه دربارهء تفسير سعد بن عبد اللّه چنين است :
« وجدت رسالة قديمة مفتتحها هكذا : حدّثنا جعفر بن محمّد بن قولويه القمي رحمه اللّه قال حدّثني سعد « 1 » الأشعري ابو القاسم و هو مصنفه . . . و ساق الحديث إلى آخره . لكن غيّر الترتيب و فرّقه على الأبواب و زاد فيما بين ذلك بعض الأخبار » « 2 »
سيّد محسن امين جبل عاملى ، كتاب « تفسير نعمانى » را به عنوان اولين كتاب در علوم قرآن با همان توضيحات سيّد حسن صدر معرفى كرده و گفته است :
رافعى ، مؤلف كتاب « اعجاز القرآن » ، در كتاب خود نقل كرده كه شيعيان مدّعى هستند حضرت على عليه السّلام كتابى دارد كه شصت نوع آيات قرآن را ذكر كرده است . و گويا مىخواسته استهزاء كند .
مرحوم سيّد محسن از اين سخن وى متأثّر و ناراحت شده و مىفرمايد : اين كتاب در كتابخانهها موجود است . چرا بعضى سنّىها اينقدر تحمّل ندارند كه دنبال كنند و ببينند هست يا نيست .
و خود مرحوم سيّد محسن امين شصت نوع آيات را در « اعيان الشيعه » آورده است كه
هامش
( 1 ) . حاجى نورى مىگويد اين قسمت سند افتاده دارد زيرا ابن قولويه بىواسطه نمىتواند از سعد نقل كند ممكن است جمله « عن أبيه » افتاده باشد .
( 2 ) . اعيان الشيعة ، ج 1 ، ص 90 ، چاپ جديد .