دلالت روشن بر جسمانى بودن معاد دارد ؛ چون اگر روحانى بود تعبير احياى اموات معنى نداشت ؛ زيرا روح باقى است .
38 . (
وَ مِنْها تُخْرَجُونَ
) . « 1 »
مانند آياتى كه لفظ « قبر » و « جدث » و « خروج » داشت .
39 . (
كَما بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ
) . « 2 »
40 . (
كَما بَدَأْنا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ
) . « 3 »
از اين چهل آيه ( البته منحصر به اين چهل آيه نيست ) چند آيهاش دلالت بسيار روشن دارد كه جاى هيچ خدشهاى در آنها نيست مانند آيه 77 سوره يس و آيه 4 سوره قيامت و آيه 259 و 260 سوره بقره .
در پايان اين بحث يك سؤال و جواب را مطرح مىكنيم :
سؤال
در آيه 80 سوره يس آمده است :
(
أَ وَ لَيْسَ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ بِقادِرٍ عَلى أَنْ يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ بَلى وَ هُوَ الْخَلَّاقُ الْعَلِيمُ
) .
و نيز در آيه 98 سوره اسراء آمده است :
(
أَ وَ لَمْ يَرَوْا أَنَّ اللَّهَ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ قادِرٌ عَلى أَنْ يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ
) .
آيا از كلمه « مثل » مىتوانيم استفاده كنيم كه بدن اخروى مثل بدن دنيوى است نه عين آن ، پس شايد بدن اخروى بدن غير مادى باشد و مثل اين بدن باشد .
پاسخ
اولا : اگر اين دو آيه چنين مفادى داشته باشد ، بايد به قرينهء ساير آيات ، كه ظاهرشان بلكه صريحشان جسم مادى است ، اين دو آيه را طورى تفسير كرد كه با آنها مخالفت نداشته باشد .
ثانيا : دو روايتى كه قبلا در ذيل آيه
( نَضِجَتْ جُلُودُهُمْ )
ياد كرديم ، پاسخ اين سؤال را
هامش
( 1 ) - سوره اعراف ( 7 ) : 15 .
( 2 ) - همان ، آيه 29 .
( 3 ) - سوره انبياء ( 21 ) : 104 .