7 - معاد روحانى و جسمانى ، ولى منظور از جسم اين باشد كه مقدار و عرض و طول و عمق دارد ولى ماده ندارد و جسمى است كه نفس آن را اختراع كرده است .
اين همان قول مرحوم ملاصدرا است كه مىگويد معاد جسمانى است اما نه جسمى كه از مواد كثيف دنيوى تشكيل شده باشد بلكه صورتهايى كه نفس اختراع مىكند و آن صورتها با نفس و روح باقى است .
ايشان مىگويد : روح تكامل پيدا مىكند تا جايى كه ديگر نيازمند به بدن نيست و از بدن خارج مىشود و چون داراى ملكات و مكتسباتى است ، بعد از مرگ در قيامت مطابق همان ملكات و واقعيتى كه تحصيل كرده است تنزل مىكند و متجسم مىشود و تصورات و تخيلات او نيز موجوداتى كه مظاهر لذات و آلامند به وجود مىآورد و بهشت و جهنم او و نيز لذت بردن و يا رنج كشيدن او از اين موجودات اختراعى عينى است .
مرحوم آية الله حاج شيخ محمد تقى آملى مؤلف حاشيه شرح منظومه ( كه از حاشيههاى بسيار خوب شرح منظومه است و در حوزههاى علميه مورد استفاده و مراجعه است ) پس از اينكه بحث از معاد را آن طور كه ملاصدرا و به پيروى از او حاجى سبزوارى و ديگران گفتهاند به آخر مىرساند ، مىنويسد :
و لعمرى ان هذا غير مطابق مع ما نطق عليه الشرع المقدس - على صادعه السلام و التحية - و أنا أشهد اللّه و ملائكته و أنبياءه و رسله انى اعتقد فى هذه الساعة و هى ساعة الثلاث من يوم الاحد 14 من شهر شعبان المعظم سنة 1368 فى أمر المعاد الجسمانى بما نطق به القرآن الكريم و اعتقد به محمد صلّى اللّه عليه و آله و الائمة المعصومون - صلوات اللّه عليهم أجمعين - و عليه أطبقت الامة الاسلامية و لا أنكر من قدرة اللّه شيئا .
8 - معاد روحانى و جسمانى به اين معنى كه روح و بدن بر مىگردد
؟ ؟ و بدن هم بدن مادى است اما لازم نيست همان بدن دنيوى كه در قبر گذاشته شده يا جزئى از