تفاسير مفسّران شيعه تا سده دهم
تفسير محمد بن ابراهيم نعمانى متوفاى بعد از حدود 340 .
اين كتاب - كه گاهى به اشتباه با نام « محكم و متشابه » تأليف سيد مرتضى ره ياد مىشود - يك روايت بسيار طولانى از امير مؤمنان عليه السّلام است كه در آن آيات قرآن مجيد به شصت نوع تقسيم و براى هر نوع شاهدى آورده شده است و اين روايت را سعيد بن عبد اللّه اشعرى متوفاى 299 يا 301 هم نقل كرده است
اين كتاب و روايت كه حاوى آيات فراوانى از قرآن مجيد و نيز به گونهاى شامل تفسير اين آيات است از آثار سده اوّل بشمار مىآيد .
كتاب ياد شده دوبار مستقلا بچاپ رسيده و در بحار الانوار علامه مجلسى نيز درج شده است
تفسير ابو حمزه ثمالى متوفاى 148 .
اين تفسير كه تا سده ششم موجود بوده از تفسيرهاى اجتهادى است امّا چون عنايت او به روايات بيش از جهات ديگر بوده گاهى آن را از تفسيرهاى روائى بشمار مىآورند .
بخشهايى از اين تفسير كه در كتابهاى سده ششم نقل شده توسط يكى از دانشمندان معاصر استخراج و به نام تفسير ابى حمزه ثمالى در يك جلد چاپ شده است
در همين بخش موجود تفسير قرآن به قرآن ، توجه به گفتار مفسران ، توضيح معنى لغوى واژهها با توجه به شأن نزول و غيره كه از لوازم تفسير اجتهادى است ديده مىشود