ابراهيم و آل عمران و آل محمد على العالمين » ، قال هكذا نزلت .
ملا صالح مازندرانى ، در ذيل روايتى از كافى ( مانند همين روايت الامالى ) كه امام فرموده : « هكذا و الله نزلت على محمد - صلّى اللّه عليه و آله - » آورده است :
لعل المراد هكذا نزلت لفظا فى القرآن أو نزلت معنى بتفسير جبرئيل - عليه السلام - بامر ربه و هو على التقديرين تنزيل لا تأويل .
علامه شعرانى در ذيل اين كلام ، آورده است كه اين گفته ملا صالح ، كلام دقيقى است كه شايسته تأمل است و بنابراين ، توهم اين كه هر جا امامان ( ع ) گفتهاند : « نزل هكذا » ، مقصودشان تنزيل لفظى باشد ، دفع مىگردد ؛ زيرا به گفته ملا صالح ، احتمال تنزيل معنوى هم هست . « 1 »
34 - بشارة المصطفى ، دو روايت ( ش 828 و 15 ) كه اولى اختلاف قرائت است و دومى دلالتى برخواسته صاحب فصل الخطاب ندارد ( ص 237 و 239 ) .
35 - كتاب العروس احمد بن على قمى ، دو روايت ( ش 139 و 130 ) كه هيچ كدام ، سند معتبر و نيز دلالت روشن بر مقصود مؤلف فصل الخطاب ندارد و نيز معارضاتى دارد كه بايد گفت : يكذب بعضها بعضا ( ص 259 ) .
36 - از كتاب من لا يحضره الفقيه ، دو روايت ( ش 210 و 709 ) كه در اولى آنچه صاحب فصل الخطاب به آن تمسك جسته ، معلوم نيست كلام امام ( ع ) باشد ؛ بلكه كلام صدوق است و دومى هم دلالت بر مقصود ندارد ؛ زيرا احتمال مىدهيم امام ( ع ) ، حكم رجم شيخ و شيخه را فرموده است و راوى ، توهم كرده است كه امام مىخواهد بفرمايد اين جمله در قرآن بوده است . ضمنا در بحث نسخ تلاوت در اين باره مطالبى هست كه بايد دقت شود ( ص 270 و 319 ) .
37 - قرب الاسناد حميرى دو روايت ( ش 855 و 395 ) كه اولى اختلاف قرائت و دومى تفسير است ( ص 331 و 293 ) .
38 - الهداية حسين بن حمدان ، دو روايت ( ش 15 و 16 ) . در رجال قهپايى ( ج ، 2 ،
هامش
( 1 ) - ر . ك : شرح ملا صالح على الكافى ، ج 7 ، ص 60 .