نيست . اگر چند نمونه پيدا كنيم مىشود گفت از آن تفسير استفاده مىكرده ، ولى اگر يكى دو مورد باشد احتمال دارد كه بگوييم مدارك و مآخذشان يكى بوده است .
اين را هم بايد توجّه داشته باشيم كسانى كه حافظهء خيلى قوى داشته باشند ، هر چه مطالعه مىكنند در ذهنشان مىماند و گاهى ممكن است در هنگام نوشتن ، خيال كنند كه مطالب از خودشان است غافل از آنكه همان مطلب است كه در فلان كتاب خواندهاند . مثلا اگر يك دوره تفسير ابو الفتوح را در جوانى خوانده باشد و تفسير خودش را در سنين پيرى بنويسد ممكن است آن مطالب در ذهنش باقى مانده باشد و در تفسير خود بياورد .
مطلب ديگر اينكه گفتهاند : محمّد بن ابى الفضل برهان الدين نسفى - متوفى 686 - تفسير فخر را تلخيص كرده و نيز محمد بن قاضى تلخيص كرده و مطالبى را نيز به آن اضافه كرده است .
و نيز راجع به اين تفسير گفتهاند : اين تفسير همه چيز دارد غير از تفسير . ( فيه كلّ شيء إلّا التفسير ) يعنى مطالب متفرقه زياد دارد ، ولى حقيقت اين است كه مباحث تفسيرى دارد به اضافهء مطالب متفرّقه ، نه اينكه تفسير آيات را نداشته باشد و فقط شامل متفرّقاتى باشد .
به عنوان نمونه ذيل آيات 25 - 22 سوره بقره
يا أَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا . . .
وَ هُمْ فِيها خالِدُونَ
تيترى آورده : القول في اقامة الدليل على التوحيد و النبوة و المعاد . آيه اول را مربوط به توحيد گرفته . آيه دوم را مربوط به نبوّت و آيهء سوم را راجع به معاد . كه البته ممكن است در خلال اين بحثها ، مطالبى كه مربوط به آيه نيست را هم آورده باشد .
آيه را مطرح كرده و گفته : اعلم أن في هذه الآيات مسائل المسألة الاولى . . . ( مقدارى مقدمهچينى كرده است ) .
المسألة الثانية : كل شيء في القرآن
يا أَيُّهَا النَّاسُ
فإنّه مكىّ و ما كان
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا
فبالمدينه .