بيت مرحوم علامه طباطبايى رحمه اللّه تا شش قرن قبل ، همه از اعلام و بزرگان و مؤلفان بوده و علاوه بر موقعيت علمى و اجتماعى ، اهل سير و سلوك بودهاند . به طوريكه سر سلسلهشان شايد متهم به صوفىگرى هم شده . كه البته اين اشتباه است وى عارف بوده است . مرحوم علامه طباطبايى و برخى از عموزادههاى ايشان رسالههايى در شرح حال و معرفى رجال اين بيت علمى نگاشتهاند .
آقاى ميرزا على آقا قاضى رحمه اللّه كه از علماء اخلاق معروف است از اين بيت مىباشد .
و هر چه از حيث معنويات دربارهء علامه طباطبايى رحمه اللّه - كه به ايشان قاضى طباطبايى هم گفته مىشد - گفته مىشود ، در برادرش - سيد محمد حسن معروف به « الهى » هم هست به هر حال از حيث معنويّات شخصيت غير قابل انكارى داشت .
از حيث علم و سواد و ملايى ، ابتدا لازم است مقدمهاى عرض كنم :
در حوزه ممكن است برخى با سروصدا به شهرتى برسند و درس پر جمعيتى پيدا كنند از اينرو اينها نمىتواند مشخّص شخصيّت علمى كسى باشد . بلكه ملاك ملايى و شخصيّت علمى داشتن ، اينست كه أفاضل حوزه را به خود جلب و جذب كند .
اگر كسى در درس خود پنج نفر از افاضل را جلب كرده باشد و در درس شخص ديگر 500 نفر شركت كنند كه نمونهء يكى از آن پنج نفر در آن نباشد ، بايد بگوييم اولى شخصيّت علمى بهتر و بيشترى دارد .
مرحوم علامه طباطبايى رحمه اللّه كسى بود كه بسيارى از فضلا را جذب كرده بود در تمام رشتهها : فقه ، اصول ، و بخصوص فلسفه ، عرفان و تفسير هيچ فاضلى از شركت در درس او ابا نداشت . با وجود آنكه سابقهاى در قم نداشت و تازه وارد بود ، امّا همه جلب او شده بودند .
افرادى هم كه ملايى آنها محرز مىشود گاهى نمىتوانند شاگرد تربيت كنند و هستند افرادى كه باسواد هستند ولى حتّى نمىتوانند مطلبشان را به خوبى انتقال دهند . امّا ايشان امتياز تربيت شاگرد را در حدّ بسيار بالايى داشت . كتابهاى او به خوبى جا باز كرد . فيضهايى كه از او به حوزه و اساتيد و افاضل رسيد بسيار زياد است .
آشنايى با تفاسير ( به ضميمه عدم تحريف قرآن و چند بحث قرآنى ) ( فارسى ) — صفحة 222
مساهمون: رضا استادى
ص٢٢٢