* * * اين بود تفاسير شيعى تا سده يازدهم البته بنايمان بر اين بود كه تفاسير كامل را معرّفى كنيم نه تفاسير ناقص را .
در قرن دوازدهم و سيزدهم تفاسيرى داريم از جمله تفسير شبّر كه گفتيم سه تفسير دارد . تفسير سيد حسين بروجردى صاحب « نخبة المقال » در چند جلد كه مقدمه آن در يك جلد چاپ شده است « 1 » و تفاسير ديگر و سپس در قرن چهاردهم هم تفاسير زيادى داريم كه بايد تفاسير اين دو سه قرن هم مورد بررسى قرار گيرد .
تا اينجا مهمترين هدف ما در بررسى تفاسير ، بررسى سبك تفسيرى مفسّران بود و نتيجهاى كه گرفتيم اين است كه سبك تفسيرى از آغاز تا سده 14 عوض نشده است امّا تفسيرها تكامل پيدا كرده و از اين جهت با هم تفاوت دارند . و تفاوت ديگر اضافه شدن روايات است كه تا زمان مرحوم مجلسى و فيض - رحمة اللّه عليهما - در تفاسير ما عنايت كامل به روايات نبوده و از آن زمان به بعد تفسيرهاى روايى مانند برهان و نور الثقلين هم تدوين شد .
هامش
( 1 ) . جلدهاى ديگر آن هم شايد در لبنان چاپ شده باشد .