بگوييم تاريخ تأليف اين تفسير قرن 7 يا 8 يا 9 يا 10 مىباشد . اينكه احتمال دادهاند كه از قرن 9 و 10 باشد شايد بخاطر اين باشد كه در طول كتاب ديده باشند كه از قرن 7 و 8 چيزى نقل كرده است و گرنه بايد بگوييم پس از ابو الفتوح رازى و قبل از منهج الصادقين است . چون اين تفسير از تفسير ابو الفتوح گرفته شده است ، و منهج الصادقين هم از اين تفسير استفاده كرده است .
مطلب ديگر اينكه مصحّح اين تفسير ، مرحوم مير جلال الدين حسينى محدّث ارموى ( اهل اروميه ) و استاد دانشگاه ، مرد بسيار موفّقى بوده . از جوانى ، خدا به او توفيق داد كه به كار تصحيح و چاپ كتب دينى بپردازد . و به خاطر علاقه به اهل بيت ، كارهايش را در اين زمينه و براى ترويج مذهب تشيّع انجام مىداد و 70 جلد كتاب تصحيح و چاپ كرده است . با تصحيحات و تعليقات و پاورقىهايى كه پيش تمام افاضل مورد قبول است . مطالب را با امانت نقل مىكند و آنجا كه بايد چيزى را دنبال كند تتبع زياد مىنمايد . از جمله كتابهايى كه تصحيح كرده تفسير جلاء الأذهان ، در ده جلد و تفسير لاهيجى در چهار جلد و محاسن برقى در دو جلد و كتاب نقص از قرن ششم با تعليقات خيلى مفصّل در سه جلد . كتاب اخير در پاسخ به كتابى است كه عليه شيعه نوشته شده بود .
در چاپ اخير اين كتاب فهرست كتبى كه تصحيح نموده ، آورده شده است .
تأليفى دارد به نام « شرح دعاى ندبه » خودش مىگويد كه 40 - 30 سال روى آن كار كردم . پس بايد كتابى ضخيم و پرمحتوا باشد . ولى متأسفانه چاپ نشده است . مقصود اينكه با اين خصوصيّات كه داشته بايد سخنانش را در مورد اين تفسير معتبر بدانيم .
يكى اينكه گفته اين تفسير خلاصهء تفسير ابو الفتوح رازى است . همانطور كه تبيان و مجمع البيان و منهج الصادقين خلاصه دارد ، اين تفسير گازر هم خلاصهء ابو الفتوح است . در پاورقىها موارد زيادى را با تفسير ابو الفتوح تطبيق داده و تذكّر داده و تصحيح نموده است . سبك آن هم مانند تفسير ابو الفتوح است .
ولى اينكه ايشان اسمى از تفسير ابو الفتوح در تفسير خودش نياورده شگفتآور است
آشنايى با تفاسير ( به ضميمه عدم تحريف قرآن و چند بحث قرآنى ) ( فارسى ) — صفحة 196
مساهمون: رضا استادى
ص١٩٦