حقائق التأويل
تفسير « حقائق التأويل » تأليف مرحوم سيّد رضى صاحب نهج البلاغه است . اين تفسير كه گفته شده حدود ده جلد بوده است فقط جلد پنجم آن كه حدود چهارصد صفحه است در اختيار مىباشد و بقيهء آن ظاهرا از بين رفته است .
سؤال : سيّد رضى رحمه اللّه قبل از شيخ طوسى رحمه اللّه ( متوفى 460 ) و قبل از شيخ طبرسى رحمه اللّه ( متوفى 548 ق ) بوده است . چون سيّد رضى رحمه اللّه متوفى 406 ق است . پس چرا اين دو بزرگوار از آن تفسير ياد نكردهاند . در حالى كه سيّد رضى رحمه اللّه برادر سيّد مرتضى رحمه اللّه و او استاد شيخ طوسى رحمه اللّه است آيا مىشود از اين تفسير خبر نداشته باشند و بخصوص با توجّه به اينكه تفسيرى بسيار مفصّل است پس چطور مورد توجّه قرار نگرفته است .
پاسخ : احتمال دارد آن را نديده باشند . يعنى نسخه آن در اختيارشان نبوده باشد .
پاسخ ديگر : تفسير حقائق با اينكه تفسير مفصّلى است امّا تفسير همه قرآن نيست .
آياتى را انتخاب و تفسير مىكند . مثلا سورهء آل عمرانش كه موجود است مىبينيم هر آيهاى را كه به نظرش مهمّ بوده ، آن را تفسير كرده است .
در هر حال اينكه شيخ طوسى رحمه اللّه مىگويد كسى را نديدم كه تفسير تمام قرآن را نوشته باشد و جامع اطراف باشد با وجود حقائق التأويل سازگار نيست . گرچه حقائق التأويل تفسير كامل قرآن نيست امّا تفسير مفصّلى است و مىتواند يكى از بهترين مدارك تفسيرهاى بعدى باشد .
و اينكه گفته شده در قديم تفسير موضوعى نداشتيم ، شايد بتوانيم بگوييم « حقائق التأويل » تفسير موضوعى است . چون گاهى مطلبى را بيش از حدّ تفسير يك آيه دنبال كرده است مثل بحث محكم و متشابه . كه اگر با مجمع و تبيان قياس كنيم