مردى نيستم كه بتوانم با زن تماس بگيرم . سپس اين آيه نازل شد . و ممكن است خبر آورنده در اين شأن نزول عائشه باشد كه آيه مىخواهد فسق او را ثابت كند . اين شأن نزول در تفسير على بن ابراهيم وجود دارد .
از امام باقر عليه السّلام سؤال مىكنند ما طور ديگر شنيدهايم . حضرت مىفرمايد هر دو درست است . آن تنزيلش بود و اين تأويلش است . در تبيان شأن نزول دومى نيست ولى در مجمع البيان وجود دارد . مرحوم طبرسى رحمه اللّه مىخواسته تبيان را تكميل كند ، و فقط به مطالب تبيان اكتفا نكرده است .
و از نظر معنا هم مرحوم شيخ طوسى رحمه اللّه در تبيان مىفرمايد بعضى گفتهاند به اين آيه براى حجيّت خبر واحد مىشود تمسّك كرد . ولى اين صحيح نيست . چون نمىتوانيم به مفهوم تمسّك كنيم مفهوم حجّت نيست . و نيز اگر صدر آيه مىفرمايد خبر عادل حجّت است ، ذيل آيه كه بعنوان تعليل است مىفرمايد به اين خبر عمل نكنيد چون مطمئن نيست . چون خبر غير مطمئن عادل هم باشد حجّت نيست . ترتيب اثر دادن به هر خبرى كه آيندهء پشيمانى در آن محتمل باشد صحيح نيست . يعنى ذيل آيه بين عادل و فاسق در اين جهت فرقى نمىگذارد .
پس اولا تمسّك به مفهوم درست نيست و ثانيا اگر هم مفهوم حجّت باشد صدر و ذيل آيه با هم تعارض دارند و تساقط مىكنند .
مجمع البيان اين تعارض و تساقط را نمىفرمايد بلكه مىفرمايد خبر عادل حجّت نيست . و هر كس بگويد حجّت است مىخواهد به مفهوم تمسّك كند و مفهوم حجّت نيست . و ذيل آيه مىفرمايد خبر غير مطمئن حجّت نيست .
در اصول فقه خواندهايم كه در اين قبيل موارد تعارض نيست و نمىشود گفت صدر آيه يك چيز مىگويد و ذيل آيه ( تعليل ) چيز ديگر مىگويد چون تعليل بر معلّل مقدّم است .
پس معلوم مىشود كه مرحوم طبرسى رحمه اللّه علاوه بر اينكه چيزهايى را بر تبيان زياد و اضافه كرده است ، تصحيح هم نموده است . و در تصحيحش نفرموده كه شيخ طوسى رحمه اللّه اينطور مىفرمايد و حرفش باطل است . بلكه بدون اشاره به فرمايش مرحوم
آشنايى با تفاسير ( به ضميمه عدم تحريف قرآن و چند بحث قرآنى ) ( فارسى ) — صفحة 177
مساهمون: رضا استادى
ص١٧٧