الصلاة و السلام . . . أن يجعل و كدي و كدّى في تأليفه مع تخاذل الأعضاء و تواكل الأجزاء موجبا لغفرانه و مؤدّبا إلى رضوانه . . . »
جوامع الجامع مختصر مجمع البيان و نيز داراى مطالب جالب كشّاف هم هست . اين كتاب در مدت يكسال تأليف شده و نسخههاى خطى آن زياد است كه اين خود دليل اين است كه همواره مورد توجّه بوده است قبلا چاپ سنگى شده بود سپس توسّط شهيد مرحوم آقاى قاضى طباطبايى تبريزى به خطّ طاهر خوشنويس چاپ خيلى خوب شد . و سپس آقاى دكتر گرجى - از اساتيد دانشگاه كه سابقهء حوزوى و تلمّذ در محضر آية اللّه خويى رحمه اللّه دارد - اين كتاب را تصحيح و در چهار جلد چاپ كرد . در اين چاپ آن را كاملا با كشّاف تطبيق كرده و در پاورقى آدرس دادهاند . « 1 »
براى مقايسه بين تبيان و مجمع ، چند آيه از آيات سورهء حجرات را انتخاب كردهايم .
در « مجمع البيان » سوره را كه عنوان مىكند ابتدا ارتباط اين سوره را با سوره قبل بيان مىفرمايد . زيرا مرحوم طبرسى تمام سورهها و نيز تمام آيات را با هم مرتبط مىداند و مقصود از نظم در كلام او همين بيان ارتباط آيات است .
مرحوم طبرسى آيات را تحت اين عناوين تفسير مىكند :
عنوان اوّل : عدد آياتها ، عنوان دوم : فضلها ، عنوان سوم : نظمها ( ارتباط سوره با قبل آن را بيان مىكند ) ، عنوان چهارم : القراءة ، عنوان پنجم : الحجّة ، عنوان ششم : اللغة ، عنوان هفتم : الإعراب ، عنوان هشتم : النزول . عنوان نهم : المعنى .
كه در نسخ خطى اين عنوانها را با خط درشت و به رنگ قرمز مىنوشتهاند . در تبيان اين عنوانها جداى از هم نيست . البته مرحوم طبرسى علاوه بر اينكه نظم داده است ، چيزهايى در اين تفسير آورده كه در تبيان نيست . مثلا عنوان « فضلها » ، اصلا در تبيان مطرح نشده است .
هامش
( 1 ) . ترجمه فارسى آن هم در مشهد و غيره چاپ شده است و بعد از چاپ آقاى گرجى چاپ جديدترى هم دارد .