يكى از فضلاء كه اين كتاب را براى چاپ جديد تحقيق كرده به اين نتيجه رسيده كه مؤلف اين تفسير ، زيدى مسلك است نه شيعهء اثنى عشرى . و اين باعث شده كه شيعه به او اعتنا كامل نكند . يعنى چون شيعه بودنش محرز نبود ، مشايخ ما به آن عنايت نداشتند .
و نيز همان محقّق گفته است : اين كتاب 770 روايت دارد كه درصد زيادى از آن را ( نه دهم ) در كتب ديگر پيدا كردم و هر حديثى را كه در كتب ديگر - شيعى يا سنّى - يافتم در پاورقى آوردم .
علامهء مجلسى رحمه اللّه مىفرمايد : و تفسير فرات و ان لم يتعرّض الأصحاب لمؤلفه بمدح و لا قدح لكن كون اخباره موافقة لما وصل إلينا من الأحاديث المعتبرة و حسن الضبط في نقلها ممّا يعطي الوثوق بمؤلفه و حسن الظنّ به . آرى موافق بودن اخبار اين كتاب با روايات معتبرهء ديگر ، براى يك فرد غير وسواسى ، موجب يقين به اعتبار آن مىشود .
دو سه نسخهاى كه از اين كتاب در اختيار ما است ، از حيث تعداد روايات با هم فرق دارند . و چون نسخهء ناقص در اختيار مرحوم مجلسى رحمه اللّه بوده است ، نمىتوان گفت كل آنچه كه در تفسير فرات است در بحار موجود است .
مسألهء ديگر : نسخهاى كه تحرير قبل از قرن نهم باشد از اين تفسير نداريم . نقليّات از اين كتاب به ما مىفهماند كه روايات اين كتاب سند داشته است . ولى نسخههايى كه در دست ما است سند رواياتش غالبا ناقص است . افرادى كه در قرن 5 و 6 از اين كتاب نقل كردند ، به طور كامل و مسلسل سندها را آوردهاند . ولى در نسخههايى كه در دست ما است اسم فرات و شخص اوّل سند ذكر مىشود و بعد با كلمهء معنعنا به امام عليه السّلام اسناد داده مىشود . يعنى اختصارا سند را حذف و به جاى ان كلمهء معنعنا آوردهاند . و آوردن شخص اوّل باعث شده كه با بيش از صد نفر از مشايخ فرآت آشنا شويم . بيشتر اين مشايخ شيعى بودهاند .
آيا اين كتاب معتبر است ؟ پاسخ مثبت است امّا واضح است كه وقتى مىگويند فلان
آشنايى با تفاسير ( به ضميمه عدم تحريف قرآن و چند بحث قرآنى ) ( فارسى ) — صفحة 116
مساهمون: رضا استادى
ص١١٦