3 . توجّه به بعد هدايتى و تربيتى
قرآن كريم كتاب هدايت است :
هُدىً لِلنَّاسِ
« 1 » و پايدارترين راه هدايت انسان را بيان كرده . « 2 » هدف خداوند نيز در اين كتاب ، هدايت ، تربيت و سعادت ابدى انسان است .
مفسر نيز بايد بكوشد هدف الاهى را تأمين كرده و انسانها - بويژه انسان معاصر - را از بحرانها و دردهاى معنوى برهاند . اين مهم در صورتى محقق مىشود كه تفسير ، هدايتكننده و تربيتكننده باشد . در هر حال اين وظيفه اساسى هر مفسّر است .
در ميان تفاسير گذشته شايد بتوان توجه به بعد هدايتى و تربيتى را در تفاسير اشارى و عرفانى جست و جو كرد ؛ اما در عصر حاضر به علت گسترش بحرانهاى انسان و جامعه موجود ، غالب مفسران به اين مسأله اهميت داده و تمام تلاش خود را به هدايت جامعه و تذكرات برگرفته از قرآن كريم براى تربيت آن به كار مىبرند .
در اين جهت مىتوان از تفاسير شيعه به تفسير الميزان ، نمونه ، من هدى القرآن و ترجمه فارسى آن با نام تفسير هدايت از سيد محمد تقى مدرّسى ، تفسير روشن از حسن مصطفوى ، تفسير آسان از محمد جواد نجفى و . . . اشاره كرد . و از اهل سنت تفسير المنير از وهبه زحيلى ، تفسير شعراوى ، تفسير ايسر التفاسير از ابو بكر جزايرى ، زهرة التفاسير از محمد ابو زهره و . . . قابل ذكرند .
4 . توجّه به بعد اجتماعى
يكى از ويژگيهاى تفسير عصرى حاضر كه از قرن 14 آغاز شده ، تفسير قرآن كريم با ديد نيازهاى اجتماعى است كه مفسّر به نقل مطالب سلف كه تنها متكى به روايات و اقوال صحابه و تابعان و لغت باشد ، اكتفا نمىكند ؛ بلكه براساس نيازهاى جامعه معاصر خود مباحث مورد نياز را مطرح كرده و با استفاده از آموزههاى قرآن به حل مشكلات اجتماعى عصر خود مىپردازد و دين را به شكل جديدى متناسب با زمان ارائه مىدهد .
هامش
( 1 ) . بقره ، 185
( 2 ) . اسراء ، 9