گزارشى از تفاسير قرن سيزدهم
با وجود اين در اين قرن تفاسير مختلفى با روشها و گرايشهاى متفاوت از شيعه و اهل سنت نوشته شده كه گزارشى از آن ارائه مىشود . برخى از تفاسير شيعه عبارتند از :
1 . الجوهر الثمين و الوجيز ، از سيد عبد اللّه شبر ؛
2 . الدرّ النظيم في تفسير القرآن العظيم ، اثر محمّد رضا ( متوفاى 1247 ق ) فرزند محمّد امين همدانى ، معروف به كوثر عليشاه و متخلص به كوثر . اين تفسير در دو جلد به زبان فارسى با گرايش عرفانى و فلسفى به صورت موضوعى درباره عقايد ، احكام ، قصص و مواعظ به رشته تحرير درآمده . اين تفسير داراى مقدمهاى در دوازده فصل در خصوص اهميت و تفسير قرآن است ؛
3 . بحر العرفان و معدن الايمان ، تأليف شيخ محمّد صالح برغانى ( متوفاى 1271 ق ) است . مؤلف در مباحث قرآنى بويژه تفسير ، چندين اثر دارد : الف ) اسرار القرآن در دو جلد ؛ ب ) معدن الانوار و مشكاة الاسرار در يك جلد ؛ ج ) مفتاح الجنان فى حل رموز القرآن در هشت جلد ؛ د ) كنز العرفان در 27 جلد ؛ ه ) تفسير بحر العرفان كه در هفده جلد مىباشد و جلد اول آن در نجف به چاپ رسيده . روش تفسيرى مؤلف ، روايى محض بدون جرح و تعديل و اظهار نظر مىباشد ؛
4 . صراط المستقيم في تفسير القرآن الكريم ، تفسير ديگرى از قرن سيزدهم تأليف سيد حسين بروجردى ( متوفاى 1277 ق ) است . اين تفسير به زبان عربى در سه جلد نوشته شده . جلد اول شامل مقدمات بحثهاى تفسيرى در چهارده مقدمه ، جلد دوم آن تفسير سوره فاتحه و جلد سوم تفسير سوره بقره تا آيه 255 ( آية الكرسى ) است .
اين تفسير ناقص بوده و مؤسسه انصاريان و معارف اسلامى قم آن را چاپ كردهاند .
مؤلف همچنين حاشيهاى بر تفسير بيضاوى و تفسيرى منظوم در هزار و سيصد بيت دارد كه تفسير آيه نور و سوره اعلى مىباشد .