شام - از مكتب اين دو امام بهرههاى فراوان ببرند ؛ به همين جهت بسيارى از تابعان از جمله سعيد بن مسيّب ، زيد بن اسلم ، جابر بن يزيد جعفى ، سدّى كبير و . . . شاگرد ائمه اطهار عليهم السلام نيز بودهاند كه در ضمن بررسى آنها به اين مسأله اشاره خواهد شد .
در مدينه بسيارى از صحابه زندگى مىكردند . معروفترين آنان در تفسير پس از امام على بن ابى طالب عليه السلام ، ابىّ بن كعب ، معروف به سيّد القرّا بود . وى از كسانى بود كه در عقبهء دوم با پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بيعت كرد و نخستين كسى است كه در مدينه براى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله كتابت نمود . قرائت او از همه بهتر بود . ابى به تربيت افرادى از تابعان در تفسير همت گماشت . معروفترين مفسرانى كه از ابىّ روايت كردهاند ، ابو العاليه رفيع بن مهران ، زيد بن اسلم و محمد بن كعب قرظىاند . « 1 »
1 . سعيد بن مسيب ( متوفاى 94 ق )
از مفسران معروف تابعان ، ابو محمد سعيد بن مسيب است كه در سال 94 ق در 75 سالگى درگذشت . در كتابهاى رجال از شخصيت او تمجيد شده و او را از محبان اهل بيت عليهم السلام بر شمردهاند . كشّى در ضمن روايتى از امام كاظم عليه السلام او را حوارى امام على بن الحسين عليه السلام به شمار آورده . « 2 » آيت اللّه خويى نيز او را از دوستداران اهل بيت عليهم السلام بر شمرده است . « 3 »
محقّق تسترى ، صاحب قاموس الرجال نيز اتهام به خارجى بودن وى ( كه برخى از اهل سنت بر وى وارد كردهاند ) را از اين جهت مىداند كه سعيد از بيعت با يزيد ، ابن زبير ، وليد و سليمان امتناع كرد و او را تازيانه زدند ؛ زيرا اهل سنت به هر كس كه از بيعت با اين خلفاى جابر تخلّف مىكرد ، خارجى مىگفتند ، تا آنجا كه به سيد الشهدا عليه السلام نيز خارجى گفتند . « 4 »
هامش
( 1 ) . ر . ك : محمد حسين ذهبى ، التفسير و المفسرون ، ج 1 ، ص 124 .
( 2 ) . اختيار معرفة الرجال ، ج 1 ، ص 43
( 3 ) . معجم رجال حديث ، ج 8 ، ص 134
( 4 ) . قاموس الرجال ، ج 4 ، ص 381 ، 382