چگونه گرم كند آتش آب چون گرمى ؟ * بيابد از وى در آب ناروان و روان ؟
وز آن كجا عرض از جسم منتقل بشود * چو رنگ سرخ و سپيد و سياهى سودان
چو از طباع صور نيست انعكاس شعاع * چگونه بينى روى اندر آينه رخشان ؟
شعاع شمس نه گرم و نه سرد و نه خشك و نه تر * چگونه گردد زو چيزها همى سوزان ؟
چو سرد و گرم نباشد نه كوكب و نه فلك * پس از چه آيد فصل شتا و تابستان ؟
از انطباق و بروج و معدّل ايّام * زمين چگونه پذيرد خرابى و عمران ؟
و زين تشكّل « 1 » و از انتقال اوج و حضيض * وز اجتماع كواكب چرا فتد طوفان ؟
ز سمت كوكب استقص چون پذيرد فعل * بىاتصال و تماس و تصادم و حيران ؟
فساد كلّ بل استقص وز انتشار فساد * فساد كلّى انواع انثى و ذكران
و زان سپس نه تولّد حدوث ماده و نر * ز نوع نوع و از ايشان توالد ولدان
ز ممكن است و ز واجب وجود او و عدم * ابى مرجح چيزى نيايد از طرفان
چه چيز علت ترجيح حادث انواع ؟ * بر آنكه نوع قديم است و شخص در ميلان
چگونه فعل كند كوكب و فلك در ما ؟ * چو زو به ما نرسد جز ضيا به ظاهرشان
منجّم از چه سبب سعد و نحس گويد و حكم ؟ * اگر بدانى تو باز گوى زيش نهان « 2 »
چو علو و سفل به هر وقت فاعل و قابل * بوند و نيست در اين اختلاف را جولان
هامش
( 1 ) . در اصل : مشكل .
( 2 ) . اصل : ملان .