قصيدهء اسرار الحكمه
[ القسم الاول فى المنطقيات ]
آيا شنيده قياس و شناخته برهان * گرفته ياد مقالات منطق يونان
سؤال دارم چندى جواب بايد كرد * اگر غوامض منطق تو را شدست آسان
قياس را ز چه معنى نهادهاند اشكال ؟ * به شكل و صورت او را چه نسبت است و نشان ؟
از اين سه شكل به اول چرا يكى مخصوص * به اوّلى ز چه معنى گرفت وى عنوان ؟
چو از مطالب در اول آنچه بايد هست * چه حاجت است بدين دو ، ز حجّت و برهان ؟
چرا نتيجه شبيه خسيس تر چيزى است ؟ * ز كيف و كمّ و نه از اضطرار و از امكان
چرا سوالب كلى و مطلق عامى * نبد چو موجب كلّى به عكس با فرمان ؟
به عكس موجب جزوى چو راه و سامان بود * به عكس سالب جزوى چرا نبد سامان ؟
چرا همى همه الفاظ مفرد كلّى * ز پنج قسم نگيرد زيادت و نقصان ؟
چو جنس و نوع و چو فصل و چو خاصه و چو عرض * جز اين نيايد قسمى به امتحان و بيان
چرا مقوله ده آمد ، نه بيش ازين و نه كم * چه علّت است مر اين را به قسمت و برهان ؟