در اصطلاح اصحاب حكمت و محاورات ابناى حقيقت ، عالم مجرّدات « 1 » را « عالم امر » و « عالم غيب » و « عالم ملكوت » و « عالم عقل » و « عالم قدس » و « عالم حمد » و « عالم تسبيح و تحميد « 2 » » و « عالم حيات » و « عالم نور » خوانند ؛ و عالم جسمانيات را « عالم خلق » و « عالم شهادت » و « عالم ملك » و « عالم ديدان » و « عالم اوساخ » و « عالم غرور و غفلت » و « عالم موت » و « عالم ظلمات » نامند ؛ و اين اطلاقات در كتاب و سنّت و احاديث انوار علم و عصمت ، متكرّر « 3 » الورود است . و خميرهء جوهر ذات انسان از هر دو عالم معجون و به غرايب و « 4 » بدايع عوالم عالمين « 5 » مشحون آمده . و اعاظم حكماى راسخين تارة عالم را « انسان كبير » و انسان را « عالم صغير » و تارة اخرى انسان را « عالم كبير » و عالم را « انسان صغير » ناميده‌اند . و در دايرهء « 6 » بيان آورده‌اند كه هر چه در طبقات دواير عالم كبير « 7 » مضمّن « 8 » است « 9 » ، مبدع « كن » « 10 » فكان و صانع جسم و جان ، انموذجى « 11 » از آن در فرجار « 12 » وجود انسان ، تضمين كرده است : امّ دماغ ، و طبقات تجاويف و « 13 » بطون دماغيه ، در ازاى طبقات كرات « 14 » فلكيات از ممثّل و خارج مركز و تداوير و كواكب و متمّمات و مناشير ؛ و ارواح نفسانيه و قواى ادراكيه به « 15 » ازاى ملائكهء موكّله بر طبقات و درجات افلاك ، از عقول و نفوس و اخلاط اربعه ؛ و ارواح و قواى حيوانيه و طبيعيه به جاى