جذوات و مواقيت ( فارسى ) — صفحة 160

و ما كه « 1 » - بفضل اللّه العظيم - مزاج خام فلسفهء نامستوى را نضج « 2 » استوا داده‌ايم ، تثنيهء قسمت ذاتى كرده ، جوهر و عرض را دو جنس عالى مقولات جواهر و اعراض گرفته ، در كتب حكميّهء خود - على الخصوص كتاب تقويمات و تصحيحات - / 180 / جنسيت طبيعت مرسلهء منعوتيهء « 3 » جوهر « 4 » و طبيعت مرسلهء ناعتيهء « 5 » عرض / 181 / را به انوار براهين « 6 » يقينيهء « 7 » حقيقيه - كالشمس فى « 8 » رابعة « 9 » النهار « 10 » - ظاهر و هويدا ساخته‌ايم . / 182 / و باز - بإذن اللّه تعالى و فضله و طوله - مبيّن داشته‌ايم كه حركت نيز از مقولات جنس عالى عرض است ؛ و مقولات جنس عالى عرض « 11 » ده است : مقولهء حركت و نه مقولهء مشهور « 12 » . و لكن « 13 » تحقيق كرده‌ايم كه مقولهء حركت « 14 » و مقولهء فعل و مقولهء انفعال ، متّحدند به حسب حقيقت و متغايرند به حسب اعتبار . پس مقولات جنس عالى عرض هشت باشند در حقيقت ، و ده در اعتبار . و « 15 » شركاى ما در تعليم حكمت و رياست حكما ، مخالف ما نيستند در اين اقوال ، بلكه اين تحقيقات در تضاعيف اقاويل ايشان هست ؛ و مشهورات « 16 » جماهير در آنكه مقولات ده جنس عالى و اجناس عاليهء اعراض نه مقوله است ، از معلّم مشّائيهء يونان - ارسطاطاليس « 17 » - مأخوذ نبوده است ؛ شخصى فيثاغورى « 18 » - ارخوطس « 19 » نام - اين حكم كرده بوده « 20 » ، و ادّعاى انحصار و اقامت برهان بر حصر نكرده ؛ و « 21 » العلوم « 22 » العقلية لا يقلّد فيها أحد ، إنّما المتّبع « 23 » فيها البرهان الحقيقى القائم