جذوات و مواقيت ( فارسى ) — صفحة 94

عالم امكان به هويّت « 1 » حقيقى ذات حقّ ، نسبت امواج است به ذات بحر و تعيّنات به طبيعت مرسله » از جادهء مستوى عقل صريح و صراط مستقيم مسلك برهان ، خارج است . و سبيل افاضه و ايجاد آن نيست كه از ذات مفيض موجد « 2 » چيزى منفصل شود يا امرى به ذات مجعول فايض « 3 » متّصل گردد ، بلكه آن است كه چون علم جاعل محيط باشد به « 4 » آنكه مجعولى « 5 » بحسب ذاته از خيرات نظام وجود است ، و منتظرات « 6 » و مصحّحات حصولش بالفعل در دايرهء تحقّق واقع است ، جوهر ذات آن مجعول بر علم و ارادهء « 7 » جاعل مترتّب و از فعّاليت و فيّاضيت « 8 » ذات فعّالش صادر گردد ، به مثل « 9 » مانند شعلهء چراغى كه از خرمن آتش درگيرد « 10 » يا شعاعى كه از نور جرم شمس فايض شود يا اهتزاز عضلات و حركت اعضاى ادويه كه از شوق متأكّد نفس - كه به مرتبهء اجماع رسيده باشد - منبعث گردد . و صدور و افاضه و جعل و ايجاد را بر سه معنى اطلاق كنند : اوّل : جاعليت « 11 » اضافى كه « 12 » مضايف مجعوليت است ؛ و هر دو متضايف به حسب مرتبه‌اى از ذات جاعل و ذات مجعول متأخّر ، و نسبت با يكديگر در يك مرتبه باشند . چه حقيقت اضافه نسبت متكرّره « 13 » است ، به خلاف مطلق نسبت كه در آن تكرّر « 14 » معتبر نيست ، بلكه اعمّ است از آن و اوسع « 15 » . دوّم « 16 » : حيثيت جاعليت حقيقى كه مستتبع « 17 » ذات مجعول ، و جوهر ذات مجعول از آن منبعث باشد ؛ و ذلك كون الجاعل بحيث « 18 » يجب و يصدر عنه هذا المجعول بخصوصه ؛ و اين جاعليت حقيقى ، مبدأ جاعليت اضافى است و متقدّم بر آن به دو مرتبه . چه اين جاعليت اصل وجود و منبع تقرّر « 19 » مجعول و از مراتب