« 1 » در اين فصل دو چيز بيان مىكنند : يكى آنكه قبل از هر حادث ، زمانى ديگر است لا الى نهايت ؛ و دويم آنكه حركات غير منقطعه مستديره است نه مستقيمه . [ قوله ] : كلّ هيئة لا يتصوّر ثباتها ، هى الحركة . « 2 » و چون [ [ اثبات مطلوب دوّم موقوف است بر دانستن حقيقت حركت ، بنا بر آن تعريف كرد حركت را ، و اين تعريف مطرد و منعكس است ؛ زيرا كه ممكنات به مذهب مصنّف منحصر در پنج قسمت جوهر و كمّ و كيف و اضافه و حركت [ است ] « 3 » پس تقيّد هيئت جوهر از اين تعريف بر آمد و بقوله : « لا يتصوّر ثباتها » و كمّ و كيف و اضافه خارج شد بشدتها و و به قيد لماهيّة كه بعد ازين مذكور خواهد شد ؛ [ پس ] زمان از تعريف خارج شد ، زيرا كه زمان اگر چه نيستى است كه متصوّر نيست ثبات او لكن به غير ذاته است ، چه عدم ثبات او به عدم ثبات محل او است ، كه حركت باشد ] ] . « 4 » و اما اين معنى وضع و ملك به مذهب مصنّف داخل است در تحت كيف و فعل و انفعال است . و بعضى از حكما گفته‌اند كه حركت مقوله‌اى على حده است ، و به مذهب ايشان ممكنات منحصر در يازده مقوله بوده باشد . [ قوله ] : و كلّ ما لم يكن زمانا ثم حصل ، فهو حادث . و كل حادث اذا حدث ، فشيء ممّا توقّف عليه هو حادث ، اذ لا يقتضى الحادث وجود نفسه ، اذ لا بدّ من مرجّح فى جميع - الممكنات . ثمّ مرجّحه ان دام مع جميع ماله مدخل فى الترجيح ، لدام الشيء ، فلم يكن حادثا . و لمّا كان حادثا ، فشيء ممّا توقّف عليه هذا الحادث ، حادث ، و يعود الكلام الى ذلك الشيء ، فلا بدّ من التّسلسل . « 5 » مىفرمايد كه چيزى كه موجود نبوده است در يك زمان و بعد از آن موجود شده است حادث زمانى است ؛ و چيزى كه اين حادث موقوف است بر وى نيز بايد كه حادث باشد ، و الّا تخلّف معلول از علّت تامّه لازم مىآيد و مرجّح وجود آن حادث باشد و هكذا الى غير النّهاية . [ قوله ] : و السّلسلة الغير المتناهية مجتمعة وجودها محال . فلا بدّ من سلسلة غير متناهية [ لا ] يجتمع آحادها و لا تنقطع ، « 6 » و الّا يعود الكلام الى اوّل حادث بعد الانقطاع . فينبغى أن